Мньщит, хантыт лӈханыл хосыт
Мн рӯпитан колувн кит гииг мӯйлуӈкве щалтсасг. Тн ущты «По следам обских угров» намаим экспедицияныл Ханты-Мансийскан ёхтысг. Ты лы-плт 18 мньлат гит-пыгыт Сургут ӯсн, Белоярский районын, Урай ӯсн ос Хнтаӈ район Половинка пвылн тотыглавсыт. Тн тув ялантым хантыт, мньщит ос рныт пс лупсаныл ос щнь лтӈыт вылтыт тлат тра-паттысаныл.
Акв мӯй ги наме Мария Колесникова, тав М.В. Ломоносов намыл маим Московский государственный университетт этнография тлат пӯмщалым ханищтахты. Китыт ги Анастасия Контерова Нижневартовск ӯст университетт ханищтахты, тав «Русская литература и хантыйская литература» ханищтан нг паты тах.
Тн лвсг, ань округ янытыл 18 лумхлас яласасыт, тн пуссын «Открываем Россию заново» проектыт кассыт ос тот нх-патманыл юи-плт тыг вввсыт.
Мария Колесникова потыртас:
– Югра мн ялум лӈхум нумн сака мӯстыс. Амки рущ гииг кос лгум, рӯтанум халт казак ос чечен мхум лгыт. Ос ам лӯим мирытыл сака пӯмщалахтгум, тн лнэ мнанылн ялуӈкве таӈхēгум. Млты тлт ам Ямал мн «Этноарктика» экспедициян ялсум, тот рн мхум лупсаныл суссум.
Тынакт хантыт ёт вйхатнэ мгыс Белоярский ӯст «Нуви ат» центрын тотыглавесӯв, тувыл Касум пвыл музейт мӯйлысӯв. Мньщит урыл Урай ӯст потыртасӯв ос Половинка пвылт лнэ музейт ос Силава пвылт пс лупсал суссылтавесӯв.
Тот ань ксыӈ хтпа научный рӯпатаныл щпитан мгыс рнэ номт висыт. Ам ань округыт сосса мирыт ёт рӯпитан центрыт хумле щирыл щнь лтӈыт ос пс накыт ӯргалым лаль тотавет, ты тлат ёмщакв тра-паттым юи-плт научный потыр хансуӈкве номсгум.
Анастасия Контерова таи лаль лвыс:
– Ам Нижневартовский район Варьёган пвылныл лгум, тям Евгений Контеров Шурышкары мныл лнэ ханты хум, омам Вера Контерова (Сардакова) сургутский ханты н. Тн щнь лтӈанн щирыл халнт торыӈ ат торгамтахтг, таимгыс мн юн рущ лтӈыл туп потыртасӯв.
Ос анквав, ащйкав ханты лтӈыл потыртг, тох сургутский диалект мн мощ вглӯв. Омам ань тав нумн св нты, пс накыт вылтыт матыр хӯлтыглы ос потырты.
2017 тлныл ам Варьёган пвыл музейт рӯпитгум, тот аганский хантыт ос врт лнэ рныт лупсаныл урыл мӯйлын хтпатн потыртгум. Ань ты экспедицият ялнм сыс лӯимт ос хтал нглын мт лнэ хантыт тн сыре-сыр тланыл тра-паттысанум. Акваг номсысум, матыр аквхурипаг щнэ тлат ньщгыт манос ти. Таи торгамтасум, сль, тн лтӈаныл мт хурипа, тванакт халанылт торыӈ ат торгамтгыт. Ос лупсаныл, пс наканыл мощ аквхурипаг лгыт.
Тувыл ты мӯй гиигн мн «Ханты ясаӈ» ос «Лӯим срипос» газетаг урыл потыртасӯв. Тва лххаланув ос потранув турсуил ёл-хансыянӯв ос ищхӣпыӈ утн тӯлыянӯв. Тн научный рӯпатаныл щпитанныл сыс тот хӯнтлуӈкве ос ханищтаӈкве врмияныл. Тувыл маныр вгӯв, хоталь ялантв, хоты мт мхум щнь лтӈыл иӈ потыртгыт – пуссын мнки рӯпатав урыл матыр-ти лаль лвсум.
гииг таимгыс сыманн щргим лсг, ань школат щнь лтыӈ торыӈ ат ханищтаве. Юн хотты щмьят потыртгыт ке, тнт нвраманыл лаль пӯмщалаӈкве патгыт ке, ёмас лнув. Тувыл та. Щнь лтыӈ лаль ат ке тотаве, хоты хтпа хантыиг, мньщииг воссыг ловиньтахты? Щнь лтыӈ внэ хтпа – тав ты такви мире суиӈыг лвнг лаль тотытэ.
Тамара МЕРОВА






