Шуши мирев вәԯупсы - Жизнь хантыйского народа

Тӑмхӑтӆ ма йисӑӊа-нәптӑӊа вум ӑӊкєм имия шәӊта Татьяна Николаевна Еновая (Шульгиная) тӑта нух хӑншты амамӑтщет кантӆаӆам. Вантэ, тӑмӑщ ай әмӑщ путӑр шәпиет ма тәп ӆўв унтасӑӆн арсыр хӑнтэт хәӆӑнтты-ӆўӊӑтты щирӑта тӑм айкеӆӑӊ нєпека тәса хӑншӆум. 

Ай ӛрамӑт потты тыӆӑщ 18-мит хӑтӑӆн Владимир Евгеньевич Морозов нәптӑӆ 55-мит оӆа йис. 

Ӆўв Пәкăр кәртӑн Сўмӑтвош районӑн сєма питӑс па щӑта єнмӑс. Айтєӆн вой-хўӆ веӆпӑсӆӑты пєӆы шєӊк сӑмӑӊа вәс. Веӆпӑсӆӑ­ты мутра вєрӑта аӊкаӊкиеӆ, ӑӊкиеӆ па ащиеӆ эӆты єнуммаӆ хўват вәнӆтыйс.

Ӆўв аӊкаӊкиеӆ – Евдокия Ти­хоновна Новьюхова. Ӑӊкиеӆ па Елизавета Романовна Морозова (Рябчикова). Ащиеӆ – Евгений Иванович Морозов. 

Тăмхăтӆ хӑнты Обатин рәт оӆӑӊӑн хӑншӆум. Поӆнавӑт кәрта ӊхмємн ма леккăр хотн м хӑнты ими пиӆа вәтаӊа йисум – щит Галина Александровна Кытманова (Обатина). Путӑртумн ма уша вєрсум, ӆыв семьяеӆ йистєӆн ар хуят мир лекщитман вәс.

Галина Александровна тӑм ванӑн, лыпӑт хойты тыӆӑщ 19-мит хӑтӆӑн, сєма питум хӑтӆӑӆ постӑсӆэ – 64 оӆа йис. Мўӊ ӆўвеӆа ар хошум ясӑӊ китӆўв – опращӆăн партум м вєрӑт еӆӆы тўваӆн, щўняӊа па тумтака вәӆа!

Ас нопӑтты тыӆӑщ 12-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт па иса 14-мит хӑтӆӑт вәнты Ёмвош округев ӆуваттыйн вәӆты киникайт хӑншты хәйт-нєӊӑт Югра мўв писателят IV-мит мирхота ăкăтсыйт. Щимӑщ вуӆаӊ мирхот «Россия» национальной центр тӑхийн нємасыя пўншсы. Щи киньща ищи пурайн поэтӑт па писателят пиӆа вәйтантыйӆсўв па кўтэвн путрємӑсўв. 

Лыпӑт хойты тыӆӑщн Россия мўвев хў­ваттыйн ай няврємӑт ӆавӑӆты ёх хӑтӆ пос­тӑсы. Щимӑщ рәпатайн тәп нумсӑӊ па каркам хӑннєхуятӑт рәпитӆӑт. Ма няврємӑт хӑтӆ мӑр тӑйты нє оӆӑӊӑн хӑншты ӆӑӊхаӆум.

Ай ӛрамӑт потты тыӆӑщн 9-мит хӑ­тӑӆн йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи Людми­ла Калистратовна Зубакина (Гришкина) пиӆа «У семейного очага» нємпи вәй­тантупсы вәс.

Людмила Калистра­тов­на Тўкъякӑӊ кәр­тӑн сєма питӑс. Ӆўв рәт ёхӆаӆ па рәт мўвӆ оӆӑӊӑн щиты ястӑӆ: 

2025-мит оӆн Экспоцентр нємуп тӑхийн Ёмвошн округев мўв ӆуваттыйн кашӑӊ оӆ мӑр хәйт-нєӊӑт «Товары земли Югорской» тынєсты-ӆәтӑсты хӑр вєрӆӑт. Тәняӆ оӆ сухӑнты кємн ищиты Югра мўвев вән кәща ёх тӑмӑщ вән па хурамӑӊ вәйтантупсы вєрсӑт, хута сыр-сыр єпӆӑӊ ӆєтутӑт, пурмăсӑт муй ӆәмӑтсухӑт ванӆтăсыйт па тынысыйт.

Щи хӑтӆӑтн тынєсты-ӆәтӑсты пӑсанӑт кўтӑтн тывеӆт-тухеӆт ӊх­ман арсыр хӑннєхуятӑт пиӆа вәйтантыйӆсўв па сыр-сыр мўӊева мосты әмӑщ айкеӆӑт ӑкӑтсўв па хурӑт вєрсўв. Имуӆтыйн хӑнтэт ши­ва­ӆӑ­сўв па иньщӑссўв, мӑ­та тӑхи эвӑӆт ӆыв юхӑт­сӑт? 

Хӑнты нє Любовь Дмитриевна Собяни­на ар оӆ мӑр Тюмень вошн вәӆ па рәпитӆ. Ӆўв унтасӑӆн вән вошн вәӆты хӑннє­хуятӑт па мойӊ ёх хӑнты мир йис вєрӑт оӆӑӊӑн уша вєрӆӑт. Ӆўв финно-угорской мирӑт культура тӑхи кәща нєӊа вәӆ. 

Любовь Дмитриевна Нуви сӑӊхум район Тўкъякӑӊ хӑнты кәртӑн (сыры Сўмӑтвош район вәс) сєма питӑс. Ӆўв яӊ оӆа вмаӆн ӑӊкеӆ такӆы хӑщӑс, щи еӆпийн ащеӆ ищи ӑнтәма йис, щирн ӆўв Людмила Дмитриевна Боковая упеӆн Ваньща­вӑт кәртӑн єнмӑӆсы. Упеӆ леккӑра вәс, Люба эвие ӆўвеӆа нётӑс, иха кәрт хўват мәшӑӊ ёх лекщит­ты ӊхийӆсӑӊӑн. 

– Ма хәт тӑӆ вәнты щащєм па щатьщащєм хущи нӛрум мўвн шуши кәртӑн єнумсум. Рўщ ясӑӊӑн путӑртты иса ӑн хошсум, тәп рәт нганасанской ясӊєм ма тӑйсєм, – щиты лупӆ Лидия Кундылеевна Аксёнова. Тӑмхӑтӆ ӆўв Дудинка вошн Таймырской краеведческой музей хущи вуӆаӊ научной сотрудника вәӆ. 

Хутыса шуши хӑн­нєхәя тӑм йиӆуп йисн вәӆты, ӆәӆн рәт яс­ӊӑӆ па йис вєрӆаӆ аӆ вәт­шӑты па ищимурт па мир щирӑт уша вєрты па щитӑта вәнӆтыйӆты. Щи оӆӑӊӑн мин ӆўв пиӆэӆа пу­тӑртсумн Санкт-Пе­тербург вошн Увӑс мир институт мӑӊхӑтӆ постӑты пурайн. 

Тӑм ванӑн Сўмӑтвош район Тэк кәртӑн вәӆмємн ма вәна пєлка вум ими Галина Михайловна Курганова (Новьюхова) хуща мойӊа ӊхсум. Интӑм ӆўв йиӆуп хурамӑӊ вән кӑт нартупӑӊ х хотн вәӆ. Шай яньщман ма ӆўвеӆ вәӆупсэӆ оӆӑӊӑн иньщӑссєм па уша вєрсум, интӑм муй вєрман вәӆ. 

Ӆўв Новьюхов хӑнты рәт эвӑӆт йиӆ. Щи рәт оӆӑӊӑн путӑртты ки, ӆыв хўв йисн Увӑс Кунавӑт мўв эвӑӆт Тэк мўва касӑӆсӑт. Тӑта ӆыв Новьюхов оп­ращнєм тӑйты питсӑт. Аӆ­па, сўмӑт нуви х, нуви ух муй па пасыр ясӑӊ эвӑӆт опращнєм тывӑс.