Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Тӑм оӆ Ай кєр тыӆӑщ юхи хӑщум хӑтӆӑтн Сәрханӆ район Русскинской кәртӑн «Вой-хўӆ веӆпӑсӆӑты па вўӆы ӆавӑӆты ёх» мӑӊхӑтӆ вәс. Рәпатам щирн щӑта вәсум, хӑнтэт эвӑӆт айкеӆӑт ӑкӑтсум. Ӛхӑт щи кәртӑн вєрум вой хурасӑт тӑйты хота ӊхсум па щи тӑхи кәщая вәӆты Татьяна Ядрошникова пиӆа мкєм хўв иха путрємӑсмӑн. 

Тӑм ванӑн «Торум Маа» тăхийн «Диалог с вечностью. Гришкин икет хӑншум хурӑт» нємпи хурӑӊ ванӆтупсы вәс. Щӑта Артём, Юрий па Анатолий Гришкинӑтн хӑншум хурӑт аӆьман вәсӑт. Ӆыв Сўмӑтвош (ин Нуви сӑӊхум) район Тўкъякӑӊ кәртӑн сєма питсӑт. Айтєӆн хурамӑӊ Вән Ас мўв сӑмӑӊа тӑйсӑт. Еӆӆы щи оӆӑӊӑн хурӑт хӑншсӑт. Ванӆтупсы ӆэщӑтум ёх нємасыя «Диалог с вечностью» нєм мӑсӑт – кашӑӊ хурн кӑӆ, муй щирн ӆыв сӑмӆаӆ ӆыпийн рәт мўвиеӆ тӑйсэӆ.

Лыпӑт тыӆӑщ 23-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт па 27-мит хӑтӆ вәнта Кондинской районӑн «Силава» тӑхи хуща «Няврємӑт вәнӆтӑты ёх этноӑшкола» нємуп вәйтантупсы вәс. Тӑм вәнӆтӑты ӑшкола «Дыхание Конды» хуща рәпитты кондинской вухаӆь ёх вєрсӑт. Щи вєр пӑта Югра кәща грант мухты вухн нётсайт.

Ёмвошн нын киникайт ӆўӊӑтты хота вохӆыйты. Тӑта вәщ тыӆӑщ 7-11-мит хӑтӆӑтн «Город моими глазами» нємпи тӑхи рәпитты питӆ. Мўӊ тыв 7-мит оӆа вум па вәншӑк няврємӑт вохӆўв. 

– Нын тӑта Ёмвош оӆӑӊӑн әмӑщ айт уша вєрӆӑты.

– Әмӑщ юнтупсэта юнтты питӆӑты.

– Суӆаӊ нянь шўм эвӑӆт вой хурасӑт вєрты питӆӑты.

– «Каллиграфия» щирн хӑншты питӆӑты.

– кан открытка хурӑт вєрӆӑты.
Вет хӑтӆ пӑта 1900 шойт вух сухуптӑты мосӆ.

Ёмвош, киника ӆўӊӑтты хот №2, Лермонтова вош хўлы, 10-мит хот. 

Ёмвошн ӊк но­пӑтты тыӆӑщн 22-мит хӑтӑӆн Ас-угорской институтн «Семейно-бытовая обрядность обских угров и лес­ных ненцев» нємпи мирхота увӑс мир йир-поры вєрӑт оӆӑ­ӊӑн путӑртты ёх ӑк­тӑщийӆсӑт. 

Оӆӑӊ вўща ясӑӊ се­минара юхтум ёха шуши мир вєрӑт әхтыйн уполномоченной нє Люд­мила Алфёрова па ис­торической наукайт кан­дидат нє Татьяна Мол­да­нова ястӑсӊӑн.

Лыпӑт тыӆӑщ 5-мит хӑтӆӑн Ёмвошн ре­мёслайт Центр хот хуща «Югра в ло­кусе» нємпи ванӆ­тупсы пўншса. Щи ванӆтупсыйн хӑнты па вухаӆь мирев йис тєӆн тӑюм ӆә­мӑть­ӆяты сухӑт ванӆтӑ­сыйт.

Ванӆтупсыя ёшӑӊ мирев, ёнтӑсты ёх­ӆўв Югра мўвев арсыр мўв сўӊӑт эвӑӆт ӑкумсӑт. Тӑм ванӆтупсы хот йитн путӑр мӑнӑс, муй вўрн тӑмхӑтӆ вәӆупсыйн йис увӑс ёхӆўв йис вєрӑт ӑн вәтшӑты.

Увӑс мирева хӑшап – щит ушӑӊ па мосты пурмӑс. Нєпека нух хӑншум хӑнты йис путрӑтн Вән мӑӊ йиӊк вәӆум пурайн шуши мир нємасыя хӑшапӑт ёнтмеӆ. Щиты «Тэк кәрт тыюм пура» йис путӑрн хӑншман, щимӑщ хӑшапӑт кӑры хўӆ сўх эӆты ёнтман вәсӑт. Ӆапӑт пўш нурыюм пур щимӑщ хӑшапӑтн таӆсайт, ӆәӆн хӑннєхуятӑт Вән мӑӊ йиӊк пу­райн арсыр йиӊк иӆпи нух єтты войт эӆты сайӆты.

Ӆўӊ пурая юхӑтты кємн кашӑӊ ӑӊки-ащи нәмӑсты питӆ, муй щирн па мӑта тӑхи хуща ӆўв няврємӑӆа тӑм пўш рўтьщӑты рӑхӆ. Тӑм йисн єнумты айӆат пухӑт па эвет арсыр тӑхета ӆўӊӑн мӑнты вєритӆӑт, щит пӑта Югра мўвевн ар тӑхи нємасыя ӆэщӑтман вәӆ.

Ёмвошн «Торум Маа» йис пурмӑсӑт шави­ты па ванӆтӑты музей хуща лыпӑт тыӆӑщ оӆӑӊмит хӑтӆӑн – Мўвтєӆ мир няврємӑт ӆа­вӑӆты хӑтӆӑн – «Вўрщӑк хӑтӆ» вєрӑнтса. Тӑмӑщ мӑӊхӑтӆ Кондинской мўвн вәӆум вухаӆь ёх вўрщӑк имие пӑта, няврємӑт па хотӑӊ ёхӆаӆ пӑта кашӑӊ оӆ вєрӑнтыйӆсӑт. Щи мўвн щит вән мӑӊхӑтӆ вәс. Щи хӑтӆ пийн, йис ёх щирн, увӑс мўва хошум рўв щи юхӑтӆ, нуви хӑтӆӑт, нуви атӑт щи юхӑтӆӑт.

Ас нопӑтты тыӆӑщ 19-мит хӑтӆ эвӑӆт 22-мит хӑтӆ вәнта Ёмвошн «Вән касӆупсы. Югра музейт Ёмвошн» ванӆтупсы вәс. Тӑм оӆ тыв юхӑтман Пыть-Ях вошн вәӆты «Феникс» йис пурмӑсӑт шавиман тӑйты тӑхи вәс. Ӆыв «Хӑнты мирев пӑнтӑт. Йавэн йах» интерактивной ванӆтупсы тыв тәсӑт па мирева ванӆтӑсӑт. Щит «Торум Маа» музей хот йитн вєрӑнтса. Щăта рәпитты ёх сәрханӆ мўвн вәӆты юганской хӑнты мир йис вәӆупсы мирева ванӆтӑсӑт. Щи хӑнтэт Югра мўвевн па юханӑт хуща вәӆты хӑнты мирев эвӑӆт вєрашӑк па хураспет.