Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Тәнӆуп тыӆӑщ 11-мит хӑтӑӆн хӑнты моньщӑт хӑншты хә Владимир Енов 5-6-мит классӑтн Ёмвош ӑшколайн арсыр кӑши-мәш вєрӑт тӑйты няврємӑт пиӆа литературной вәйтантупсы ӆэщӑтӑс. Щимӑщ айкеӆӑӊ па хурасӑӊ путрӑӊ тӑхи ӆўв нємасыя «Әмща, вещката вәӆты-хоӆты щирӑт пӑта ма моньщӑт нынана хӑншӆум» нємӑтсӑӆэ.

Югра хуща «ХОРей» нємуп арӑӊ ванӆтуп­сы вєрты оӆӊитса – щит тәрум омсум, мўв ом­сум йис вєрӑт ванӆтӑӆыйт. Тӑм вєр «Конкурс культуры 2025» Югра кәща грантӑт хуща нух питӑс. 

Щи нєпек «Югра-Классик» хуща рә­питты имет хӑншсӑт: Ангелина Безрукова, Екатерина Бурцева па Елена Коземиренко. Арӑӊ ванӆтупсы нємӆ «ХОРей» – щиты рўщ ясӑӊӑн вўӆы вошитты вал нємӑтӆа. Па щирн ки вўты, щит мўв кў­туп аӊкӑӆ, и пєлкӑӆн иӆ мўва хойӆ, кимӑт пєлкӑӆн тәрума хойӆ.

Ёмвошн оӊӑт питты тыӆӑщн 27-28-мит хӑтӆӑтн округ вўӆєӊ ёх кӑсупсы вәс. А.В. Филипенко нємпи ӆухн хӑтӑтьӆяты хӑрн Югра хущи XI-мит кӑсупсыя вўӆєӊ ёх округ кәща Кубок хоӆумты юхтыӆысӑт. Щит Нуви сӑӊхум, Сўмӑтвош, Сәрханӆ, Нижневартовской, Ханты-Мансийской, Нефтеюганской районӑт эӆты па Когалым вош эӆты ёх вәсӑт. Тӑта 30 шуши мир вўӆєӊ хә па нє хуятӑт кӑссӑт. 

Ас хӑӆты тыӆӑщн 28-мит хӑтӆӑн «Реки жизни обских угров» ванӆтупсэт вєрты хот йитн «Торум Маа» пурмӑс ӑкӑтты па ша­виты хот хуща «Хӑн­нєхә исӑт ӊхты пӑнт хўват» ӑктупсы вәс, щӑта путӑр мӑ­нӑс хӑнтэт вєрты вәӆмӑт оӆӑӊӑн па муй вўрн щи вәӆмӑт пє­ӆа тӑм­хӑтӆ вәӆты хӑн­нєхәйт вантӆӑт. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 27-мит хӑтӑӆн, «Торум Маа» йис пурмӑсӑт  шавиты хот мєт вуӆаӊ рєп ӆаӊӑӆн Ёмвошн вәӆты хӑнтэт, вухаӆят, юрнӑт па сыр-сыр вошӑӊ мир хӑннєхуятӑт тӑм оӆн йиӆпа юхтум «Тыӆӑщ поры» тәса па мсыева порыӆӑсӑт. Щимӑщ мӑӊхӑтӆ йис вўш эвӑӆт мўӊ хӑнты ёхӆўвн шєӊк ма па сӑмӑӊа тӑйсы. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 14-мит хӑтӑӆн Ёмвошн А.В. Филипенко нємуп ӆухӑӊ кӑсупсы  тӑхийн округ ӆуватн вәӆты шуши мирӑт кўтэӆн нымӆӑтн кӑссӑт. Щи вєр нємасыя вән кәщаитн Россияев хон пєлӑк хўваттыйн арсыр тӑхетн ӆэщӑтум «Россия мўв ӆухӑӊ кӑсупсы» унтасн мўӊ хущева па вєрсы. Щи пӑта тӑм кўтн Нижневартовской, Нефтеюганской, Сәрханӆ па Ёмвош районӑт эвӑӆт шуши хӑннєхуятӑт нємасыя нымӆӑтн кӑсты юхтыйӆсӑт.

«Россия мўв ӆухӑӊ кӑ­супсы» Ёмвошн пўншты пурайн округев кәща Руслан Кухарук иха ар­сыр районӑт эвӑӆт ӑк­тӑщум хӑннєхәйт еӆпийн путӑртӑс:

Тәнӆуп тыӆӑщ 14-15-мит хӑтӆӑтн Нх вошн шуши мирӑт ухшамӑт оӆӑӊӑн  вәйтантупсы вәс, мӑта ут «Эвие/Девушка» нємпи Ас-угорской мир культура па йис вєрӑт ӆавӑӆты тӑхи хуятӑт ӆэщӑтсӑт. Тӑм вәйтантупсы «Этнокод: образ и традиции народов России» вән вєр щирн «Югра ӆыӆӊуптӑты», «Единая Россия» па Нягань вошн рәпитты Россия мирӑт Ассамблея тӑхет ёх вєрсӑт. 

Тӑм вән мӑӊхӑтӆӑн арсыр мирӑт: хӑнтэт, рўщӑт, башкирӑт, киргизӑт, чувашӑт, узбекӑт па хӑта­нят вәсӑт. Ӆыв ухшамӆаӆ ванӆтӑсӑт па путӑртсӑт, муй ӆыв миреӆ пӑта ухшам тәӆ, хән ӆәмӑтӆы, муй пӑта ӆәмӑтӆы. 

Ёмвошн оӊӑт пит­ты тыӆӑщн 6-мит хӑ­тӑӆн йис пурмӑсӑт шави­ты «Торум Маа» музейн «Нюхӑс» нєм­пи увӑс мир йис хӑнши оӆăӊăн ванӆ­тупсы вәс.  

1991-мит оӆн Нуви сӑӊхум вошн шуши мирӑт йис путрӑт ӑкӑтты тӑхи пўншсы. Тӑм пўш щи тӑхи 35 оӆа йис. 1993-мит оӆн щимӑщ архив тӑхи Сўмӑтвошн вєрса. Щӑӆта 2005-мит оӆн тӑм фольклорной архивӑт Ас-угорской института ӆуӊсӑт. Ин тӑм филиал тӑхи Касум вошн рәпитӆ.

Тәнӆуп тыӆӑщ 12-мит хӑтӆӑн Касум вош кўлуп хотн щи пӑта мӑӊхӑтӆ вәс. Щив ӑк­тӑ­щум хәйт па нєӊӑт ещаӆт м вўща ясӑӊ вєрмаӆ пийн архив кәща нє Римма Потпот путӑртӑс, мӑта оӆн па муй вўрн тӑм тӑхи тывӑс. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 20-мит хӑтӆӑн Нуви сӑӊхум район Касум вошн вўӆєӊ ёх мӑӊхӑтӆ постӑсы, щив хәӆумкєм щурӑс хӑннєхә юхӑтсӑт. Щӑта хӑнтэт, вухаӆят, юрнӑт па па хуятӑт Югра, Ямал мўвӊӑн па па вошӑт эвӑӆт ӑктӑщсӑт. 

мӑӊхӑтӆ пўншсы

мӑӊхӑтӆ пўншумн Россия мўвев гимн нєм­пи ар сащӑс, щи пурайн мӑнум оӆн вўӆєӊ ёх кӑсупсыйн нух питум хә Иван Попов вотвой сух нух аӆмӑс. Нуви сӑӊхум район кәща хә Сергей Маненков вўӆєӊ ёха па мойӊа юхтум хуятӑта м вўща ясӑӊ лупӑс: