Хумус Мыколка камка врыс мньщи мйт
Мнь пвылт хумтл хультум ква пыге ёт лсг. Пыге Мыколка нам ньщас. Тав акв лглыл нхыс. Мыколка самын патнэ хталт Вр-Лльн таве стастэ, манос тав нас гмыл мтыс. Пыгрищ юртыт тл яныгмас. Нврамыт тав ётэ ат ёнгасыт. То порат Лӈхальтап ёхталас. Тав ёхталаме порат сйныл колыт ӯнтталас, нирныл рпи тӯщталас, рктыл хӯлыӈ ннь «врыс». Мыколка гирищ ёхтынтэ порат щгтым лыс, тав ётэ пӯмыщ лыс.
Хумтл хультум ква пыге ёт нусаг лсг. Мыколка враяӈкве, хӯл алыщлаӈкве лын ат хсыс. Тлы пора ёхты, тав ворил ты сып ёлы-плт рпи лап-ртытэ. Нирыл врим камка ӯнтты, тувыл ӯнлы, ӯрхаты, хунь тув хӯл щалты.
Акв порат ӯнлымēт яныг тӯрхул ксалас. Тӯрхул пуссын хӯлыт ввсанэ, тувыл лви:
– Хӯлыт, сунсн манхурип пилыщмаӈ камка. Тыя хумтл хультум ква пыге Мыколка тамле камка ври.
Хӯлыт мовиньтасыт, тувыл лаль та уйсыт. Мыколка номтэ ллиг мтыс. Пуӈке ёл-тртыстэ ос лньщалтахтас. Аквматрт сунсы: витвӈхат нрппум оспа тыт нглгыт, ртум туи лыви, ётыл н пуӈк ксалас. Мыколка хот-рохтыс, тувыл самаге лап-пантсаге, ос хунь самаге плыг-пӯнсысаге, н пуӈк тим лыс. Тувыл мткем вит тарум нрппум оспа тыт нӈксыт. Мыколка торгамтастэ, таи Кулн лыс. Тав хӯлыгластэ, Кулн хтал порат стыӈ хтпан нглалы. Тувыл тра-паттын мгыс витвӈха рн рӈхувлас:
– Кулн, ёмас манос лль мгыс наӈ нумн сусхатасын?
ӈк ёлы-плт матыр кургуӈкве патыс, тувыл Мыколка хӯнтамлас:
– Ёмас мгыс!
Мыколка юв ёхтыс, щне ляльт потыртас, маныр мтыс. Тн хоса номсахтасг. Хтал холыс, ӣтиплаг мтыс, тн иӈ та номсахтг. ткотильт ви сырыхтаӈкве патыс, матум йка суй хӯнтамласыг:
– Ёмас номт ннн!
Тувыл колкӣвырн пс маснутыӈ матум йка щалтыс. ква пыге ёт хйтыгтаӈкве вылтахтасг. Мыколка матум йкан йӣвсуп ӯнттыгпас, ӯнтуӈкве лвыстэ. ква трка хӯл исмит ёт ннь лмт тотыс.
– Пӯмащипа, пӯмащипа, кркам мхум! Юи-выл лмтыл миннэ хтпа ёт уртхатэгн.
Мтум йка тыттым Мыколка потыртас:
- нумн Кулн нглыс, лвыс ёмас мгыс. Хумус ам ёмас врмаль хнтылум? Хт?
Матум йка Мыколка ляльт ӈкватлас.
– Хтал хталыл выгыр, лумхлас - рӯпатал ос ёмас врмалил, - тав лщлакв лвыс, - хйтнут лглаген тыттаве, лумхлас - ктагн. Номтыӈ ктыг тла хнтг, тувыл тланылт ёмас хнтгыт.
Тыт ткотиль мтыс, тувыл матум йка хотталь та сймыс. лпыл нх-квлсыг, колкан тармыл йӣвсуп хуи, та ляпат слтыт. Тн торгамтастн, ты т мӯй хтпа хультуптас. Тн йӣвсуп ос слтыт ӈхатлсанн ос торгамтасг, нӈк йӣвсуп ощща сохтыл лмтыг халталаӈкве рви.
– Щнь, ты номтыӈ матум йка ёхталас, - пыг лвыс.
Тн кол ляпатнт яныг сохт нӈк ллис. ква пыге ёт ёл-сгрыстн, св слтыг халталастн. Тувыл Мыколка ссныл снспуӈкын пиннэ ут врыс, кще ул вос маныгтаве, клпыг ул вос нильталытэ. Йӣвсуп ӯнттыс, касай кивтыс ос касаил слтыт ёргуӈкве патыс.
Хталыт палыт ӯнлы, ат тг, вит ат айи. Стыт хталт ущта тӈкв минас, тувыл ёл-ойвес. лпыл кон-квлас, снспуӈкын пиннэ утэ вистэ, тав утэ ти. Сунсы, хотьют ссныл хорамыӈ снспуӈк врум. Ты врмаль н ктыл врим лы. Номсахтуӈкве вылтахтас: «Тамле ввта хорам сс тармыл мньлат тулвлыт вруӈкве врмгыт. Ты ги врыс, хт ты ги? Пвлыӈ гит пуссын ам нупылум мовиньтасыт, Лылполыг – нхнэ лглупыг лвсаныл. Ты туп Лӈхальтап вруӈкве врмыс».
Лӈхальтам хосат гииг мтыс. Хосат тав самаге трыл лап-пантсаге, н хтпат хольт, тнки вильтаныл ул вос нӈкгыт. Тувыл Мыколка тав вильтэ мнь тгыл номитэ. Тавн ёмас мтыс, тав урыл номсахтын лумхлас ляпат лнтэ. Мыколка Лӈхальтап урыл рыг номылматас, тувыл ргыс.
Мыколка снспуӈк нгыстэ, ёл-ӯнтыс ос касайн вуйхатас. Сака ёмщакв вруӈкве патыс, пвлыт лнэ мньщит ёхталасыт, суссыт: касай ат ёргыс, йӣквыс, сома пыг номтыл нёвумтас.
Стыт лпыл Мыколка камка кӣвырт Лӈхальтап ксалас. Тув кос хйтыс, ёл-рагатас, тувыл ёл-ойматас. Хунь нх-сйкалас, встэ, манхурип камка тавн сагуӈкве ри. Сака рӯпитаӈкве вылтахтас, хталыт акваг та мингыт. Хӯл алыщлан хтпат камка ввсыт, тав акваг врыс. Тувыл тащир стыӈыг патыс. Камка мгыс мхум тавн хӯл, нвыль тотсыт.
Мньщит ялпыӈ хтал врсыт. Щнит гияныл хорамаӈ маснутыл мастысаныл. Мыколка палт тотсаныл, тувыл тав н прьюӈкве вылтахтас. Нмхтпа ляльт ат сунсыс. Тав лын Лӈхальтап ксалас. Таве нг прьястэ. Тувыл вртыпал нупыл тӯщтастэ, такви ёмаспал нупыл ллис. Сӈкв нёвумтас, Мыколка ос Лӈхальтап хот-тӯйтсаге. Ётыл ёл-вглыс, мхумыт сунсгыт, Мыколка пустгыл сохтыл лглт лли. Супе ввта трыл врим, сака нтнэ хорамыл нтым лы. Лӈхальтап супе рмак трыл нтым. Тав супе свсыр сакныл врим, турлпс ке ат ньщас, втн нх-лмынуве ос нг тотуӈкве врмавес. Тыщир ты Мыколка такви рӯпататт ёмас врмаль хнтыстэ.
Анна Конькова мйтэ мньщи лтӈыг Галина ДУНАЕВА толмащластэ


