Хультум слыт свмалтаӈкве ргыт
Слы ӯрнэ хтпат ксыӈ порат слыяныл вр ӯйхулытныл ӯргалыяныл кос, ос тох лы, хйтнутытын аквписыг новавет, щама пуравет. Советский тлыт порат Саранпвыл совхоз кӯщаит вертолётыл майлувсыт, товлыӈ утыл яласым хйтнутыт хумытын нумыл птлуптавсыт, ань тай вертолёт мгыс ойтхатуӈкве тасвит олн ат ньщгыт. Ты нак урыл Вероника Чекмазова, Саранпвыл совхоз кӯщай н, тох потыртас:
– Хйтнутыт мнавн сака торас вргыт. Тнаныл щар пуссын алыщлаӈкве с ат рви. Ань йист сака свыг мтыс, слыянув палт тн яныг анял ёхталгыт, т сыс ловмантем слыт щама пуруӈкве врмгыт. Тувыл тн, вим, пурум слыт пуссын тӈкве ат врмияныл, хот-оссувлыяныл. Тн юи-планылт мт вр ӯйхулыт ёхталгыт – ты нёхсыт, щльщит, ращит. Пстуханув щркын ёхтын хйтнутыт тнти птлуптыяныл ос туи-таквс турман тыг хунь мты, тн св слы пуруӈкве лымгыт, тох тн тнти хйтнут пыгрищаныл алыщлаӈкве ханищтгыт. Тнт ты св слы порыслгыт.
Мн ос таи вруӈкве таӈхв, округ миркол плыл лицензия-нпакыл вос мивв, ты нпак хосыт хйтнут ктын-паттын хтпа олныл тах ойтаве. Ксыӈ хйтнут ктын-паттын мгсыл пстух олныл вос миве, таи таӈхв вруӈкве. Ань тамле нтмил тим, округ мирколт тамле олн-нтмил ат хасвес. Ам ань сосса мхум нтнэ программан хаснэ урыл кӯщаит ёт потыртгум, пстуханув вруй алнныл мгсыл тувыл олныл вос тставет.
Щркын ёхтын вруит пстуханув, вим, птлуптыяныл. Туи порат пуппщиквет ёхталгыт, тн тай аквман слы ктын-паттгыт, хйтнут хольт свыл ат пувгыт. Хум хтпанув пуппщикве с ктын-патталгыт. Тн слыянув ос мхманув ӯргалым вртлнут смлыг-паттгыт. Мт щирыл ос нмхотмус, вруйхул лумхлас лнэ ляпан те ёхты, тав акваг та ляпат минлахтуӈкве паты.
Слыт хунь ӯнттгыт, псгыӈыг мтгыт, тнт пстухыт щрк мувылтаӈкве тит хтпал ялантгыт. Мн мхманув тащирыл рӯпитгыт – ксыӈ тэ-хталэ акв манос тит хтпал слыт ӯруӈкве мингыт, тувыл мт хум ёхты, пнтхатгыт. Слыт акваг уральтавет, уральтаттл ат хультуптавет.
Туи-таквс порат ос хунь лхыс тлы, тнт тай слы ӯрнэ хтпат мгсыл яныг трвит та мты. Слыт лхс тим лкква-хйтгыт, йӣвыт ёлы-плт хт-ти щалтсгыт. Слы пӯӈыл пхын те мины, тнт хотты вруин консыгтаӈкве врмаве, тот та алаве. Лхыс яныгман порат пстуханув слыт уральтым акваг та яласгыт, ты сака трвитыӈ рӯпата. Тл сыс тох та рӯпитгыт, слы ӯрнэ хтпа щар ат кос твылхаты, торыӈ ӯщлахтуӈкве ат лымгыт. Тлы хйтнутыт лщиглахтгыт, туи пуппщиквет нх-квлгыт, слы пӯӈ ляпат аквосытыл вруйхулыт лщиглахтгыт, нрт свсыр ӯйхул лы.
– Ос ннти совхозныл хйтнут ктын-паттын мгсыл олн ат ойтэгн?
– Мн предприятияв ты мгыс олн ат ньщи. Мн мхманув рӯпитанныл мгсыл ворил ойтыянӯв, нматыр торыӈ ат слв.
– Ос пвлыныл враян хтпат рыӈ хйтнут алыщлаӈкве ввиньтаӈкве? Тн пстухытын торас вруӈкве ат патгыт?
– Ты урыл ам номсасум, тыг ёхталан хтпат мт тох ёмщакв ат вганыл. Пстухытын тн ётаныл яласаӈкве тах ри, тох алыщлаӈкве сака ат ртми. Мнти слыӈ мхманув щркын ёхтын вруит алыщлгыт кос, ос тн враяӈкве ат лымгыт, тнанылн тнти рӯпатаныл вруӈкве ри.
– Вероника Васильевна, нн палтын слы ӯрнэ хтпат ат твылхатгыт, хумус хтпа хнтэгн? рыӈ мньлат хтпат хотмус ты рӯпатал ри пӯмщалаӈкве? Слыӈколт мхманув нас рӯпатан хунь ялантгыт, тн тот акваг лгыт.
– Мн ань округ департамент труда ёт рӯпитв. Тот «альтернативная служба» щирыл хум хтпат мн палтув рӯпитаӈкве виӈкв врмиянӯв. «Саранпаульская оленеводческая компания» Министерство Обороны РФ колн хансым лы. Та список щирыл мн палтув мньлат пыгыт армия пнтсыл рӯпитаӈкве ёхтуӈкве врмгыт.
Ты врмаль тох лы – армият пыгыт акв тл сыс лусытгыт ос мн палтув вт нупыл тит тпос сыс рӯпитаӈкве ри. Выглув, Нефтеюганский районныл лнэ пыг армия пнтсыл тахмаи слыӈколт рӯпитаӈкве. Тав такви район миркол кӯщаен заявление хансы ос пуссын рнэ нпаканэ тотыянэ.
Ты «альтернативный служба» щирыл туп ханты, мньщи ос рн хумыт лусытаӈкве врмгыт. Тувыл тнанылн тамле нпак ньщуӈкве ри – тав мкыг враим ос хӯл алыщлым такви мтт лы. Ты коныпал округувт прописка вос ньщи.
Тамле рӯпатан ксащан хтпа мн «оленевод 4 разряда» рӯпитаӈкве выглӯв. Тавн олн ойтв ос 52 хтал свит ӯщлахтын хталыл тах мыглӯв. Ёхтын мньлат пыг лов тпос рӯпиты ос отпуск виӈкве врми, нрныл нлув вглы. Ты хталанэ сыс ӯщлахты ос акв юле рӯпитаӈкве ёхты. Ос такви номылмант порат слыӈколныл Саранпвылн те мины, ос рӯпитаӈкве ювле ат ёхты, ты мгсыл тав сутытаӈкве патаве. Пуссын вт нупыл тит тпосанэ тавн рӯпитаӈкве ри. Слыӈколт рӯпитан хумыт тох ты виӈкве врмиянӯв.
Ос акв врмаль ты урыл лвуӈкве таӈхгум – мньлат пыг хунь нпаканэ Министерство Оборонан ттавет, тот слыӈкол пнтсыл хотты госпитальн рӯпитаӈкве ос ттуӈкве врмавет. Ам номсгум, мн палтув ксащан пыгыт тах слыӈколн ттавет.
– Ос наӈ хумус номсгын, нврамыт ты рӯпатал пӯмщалахтгыт? Ань йис гит-пыгытын ты врмаль пӯмщиг лы?
– Мн ань тамле проект нврамыт мгсыл щпитв, таве «Три дня в оленеводстве» намтыслӯв. Мтыт тл ртыӈ свой тпост «День Оленевода» ялпыӈ хтал Саранпвылт тах врв. Тнт ты проектув урыл потыртв. Св мӯй мхум мн пвлувн ӯрв. Тот та урыл потыртв – лов нврам выгӯв ос слыӈколн хӯрум хталн тотыглыянӯв. Тот тн тнут пйтуӈкве, колсори рӯпата вруӈкве патгыт. Нврамыт тах тнти самыл сунсгыт, хумус слыӈ мхум рӯпитгыт, лгыт, маныр вргыт.
гит тах н хтпатын нтгыт, пыгыт пстухыт рӯпата вруӈкве ялгыт. Хӯрум хтал сыс мощ сакати слыӈкол лупса торгамтыяныл. Слыӈколыт мус миннэ лӈх хосаг лы, ты яласан лӈх трвитыӈ.
Пуссын аквъёт мн вт нврам тув тотыглаӈкве таӈхв. Ты нврамытыл сакати тит-хӯрум хтпа слыт ёт рӯпитаӈкве те тахмаи, тыи мн мгсылув сака ёмас врмалиг паты.
Ты коныпал туристыт тув тотыглаӈкве номсв. Хотты ӯсныл ёхтын хтпат слыӈ мхум лупса сунсуӈкве те тотыглаӈкве, тыи мирн с пӯмащ врмаль паты.
Вероника Васильевна потре мгсыл пӯмащипа лтыӈ лвв, тав слыт свмалтаӈкве ткыщ вуйхатас, рӯпата олныт нх-нтсанэ. Слы ӯрнэ мхманэ палт нрн такви ялыс, титыгласанэ, рӯпатаныл мгсыл маныр тнанылн с ри. Мньщи н анкваге-ащйкаге акваг нрт яласасг, слыӈ хтпаг лсг, тнти нвраманн слыӈколт янмалтасанн. Вероника апгн слыт щнэ рӯпата ёмщакв вгтэ. Тав св р вос ньщи, Нй-тыранн вос нтаве!
Галина КОНДИНА


