Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Вән кєр тыӆӑщн 4-мит хӑтӆӑн Ёмвошн атум тәрум хӑтӆ вәс, вотӑӊ, питы пӑӆӊуп ртӑӊ хӑтӆ. Щимӑщ атум тәрум ӆухн кӑсты мирева, мӑта хуятӆўв кӑсупсыйн нух питты вўратӆӑт, щит – ай вєр. «Восточной» нємуп вош хӑра ӆухн кӑсты каш тӑйты мирев ӑкумсӑт. Щит мўвев ӆуваттыйн вәӆты мирев пӑта XIII-мит пўш вєрум ӆухн кӑсты хӑр. 

Кӑсупсы вєрум ёхӆўв ясӑӊӑн, Россия 52 мўв сўӊ эвӑӆт юхтум ёх тыв ӑкумсӑт, щӑӆта па па хон пєлӑк мўв эвӑӆт юхтум хӑннєхуятӑт ищи кӑссӑт. Тӑм оӆ ӆухн 5, 25 па 50 верс­та хәхӑӆсӑт.

Тӑм оӆ Россия мўвев ӆуваттыйн арсыр мирӑт кўтэӆн ӆәхсӑӊа вәӆты щира нємн постӑсы. Па щи вўраӊӑн Ваньщавӑт кәртӑн тӑм пўш садика ӊхты ай пушхиет пӑта Вурӊа хӑтӆ вєрӑнтсы. Тӑм мӑӊхӑтӆ хӑнтыӆўв па вухаӆьӆўв кашӑӊ товийн вән кєр тыӆӑщ 7-мит хӑтӆӑн постӑӆӑт.

«Вурӊа хӑтӆ» шуши мирӊӑӆўвн сӑмӑӊа тӑй­ӆы. Вурӊа имев мўӊ увӑс мўвева тови па хошум хӑтӆӑт тәӆ. Тӑм тухӆӑӊ войт мєт сыры тыв юхӑт­ӆӑт, сыяӊа увӆӑт па тых­ӆӑт вєрӆӑт. 

Вән кєр тыӆӑщ нӆмит хӑтӑӆн хӑннєхуятӑт рўтьщӑты «Радуга» нємуп тӑхи хуща Ниж­невартовск вошн иха юхтум хӑнтэт, арсыр мирӑт «Вурӊа хӑтӆ» шєӊк әмща па хурамӑӊа пориӆӑсӑт. Мосӆ лупты, хуты мкєм арат оӆ тӑмӑщ хӑнты мӑӊхӑтӆӑт тӑта рәт щирн тӑйты «Хунзи» община хӑннєхәйт вєрты питсӑт. Щи тӑхев кәща нєӊа тӑмхӑтӆ Светлана Хунзи (Тогачева) вәӆ па кашӑӊ пўш сыр-сыр хӑнты мӑӊхӑтӆӑт тӑм Нижневартовск вошеӆн муй ӆўв пўӊӆӑӆн вәӆты тӑхетн иса щи тӑм нєӊев унтасн тәса ӆэщӑтӆыйт. 

Ай кєр тыӆӑщн 27-мит хӑтӆӑн ре­мёслайт Центр хот хуща вәйтантупсы вәс, мӑта тӑхийн «Коренная Югра: История воз­рожде­ния Медвежьих иг­рищ» йиӆпа єтум ки­ника оӆӑӊӑн путӑр мӑнӑс. 

Лыпӑт тыӆӑщ 25-26-мит хӑтӆӊӑнӑн Унъюган кәртӑн Манс­тăр районӑн Еремей Данилович Айпин нєм тӑйты ки­никайт ӆўӊӑтты хотн щӑта рәпитты хӑннєхуятӑт наука щирн нємасыя «IV-мит Айпинской ӆўӊтупсэт» ӆэщӑтыйӆсӑт.
Щимӑщ наука щирн мӑнты вән мирхот вєрсы, ӆәӆн хӑнты мирев писатель хә киникайт сӑмӑӊа арсыр мирн ат тӑй­сыйт па мсыева еӆӆы ат ӆўӊӑтсыйт.

Ай кєр тыӆӑщ 21-мит хӑтӑӆн Русскинской кәртӑн Сәрханӆ районӑн «Вўӆєӊ па вой-хўӆ веӆпӑс ёх» мӑӊхӑтӆ вәс. Щимӑщ вуӆаӊ вєр м хўвн ӆэщӑтсы. Кашӑӊ оӆ, ай кєр тыӆӑщ сухӑнтты кємн, рәт щирн ӆўӊтӑсты мўвӑтн, арсыр ай вәнт кәртӑтн вәӆты хӑнтэт иха юхтыйӆӆӑт, вәйтантыйӆӆӑт, ӆыв кўтэӆн ар айкеӆ уша павӑтӆӑт, путрємӑӆӑт, мой вєрӑт тәса вєрӆӑт, арсыр кӑсупсэт кўтэӆн ӆэщӑтӆӑт па кашӑӊ пўш вўӆыйн кирум әхӆӑтн кӑсӆӑт.

Вән кєр тови ты­ӆӑщн 4-мит хӑтӑӆн Нх вошн шуши мир «Вурӊа хӑтӆ» нємпи мӑӊхӑтӆ вєрсӑт. Нх вошӑӊ «Эмдэр» нє­муп рўтьщӑты хӑрн вәнт кәртӑӊ мир ӑк­тӑщийӆсӑт. 

Ма мєт оӆӑӊӑн ӆӑӊ­хаӆум СВО тӑхет эӆт­ы те­лефон хўват китум вў­ща ясӑӊ шуши мирева тәты. Щи ясӑӊ Михаил Алексеевич Молданов Касум кәртӑӊ хуят китӑс. Ӆўв ин ӆаӆьн мәшмӑӆса, па госпитальн мӑӆтыйӆман вәӆ. Ӆўв щи ястӑӆ: 

Касум вошн вән кєр тыӆӑщ 4-мит хӑтӑӆн вурӊа имен юхтум мӑӊхӑтӆ постӑсы. Аӆӑӊшӑк Касум вошн вәӆты хӑнты мириев, имиет пурмӑсӑт шавиты хота юхтыйӆсӑт, ӆәӆн пойкщӑты, пӑсан вєрты.

Ёмвошн ай кєр тыӆӑщ 28-29-мит хӑтӆӑтн ремёслайт Центр хот хуща Россия ӆуват вәйтантупсы вәс, щит кашӑӊ оӆ ӑкӑтты вәй­тантупсы. Тӑта йис вєрӑт вєрты няврємӑт па айӆат ёх ӑкумсӑт. 

Тӑм пўш вошева 70 няврєм па айӆат ёх юхӑтсӑт. Ӆыв Россия мўвев арсыр мўв сўӊӑт эвӑӆт тыв ӑкумсӑт, щи кўтн ӑшколайн вәнӆтыйӆты няврємӑт, вән нєпек ёша павӑтты тӑ­хийн вәнӆтыйӆты айӆат ёх, арсыр студия хотӑтн вәнӆ­тыйӆты няврємӑт па ӆывты вәнӆтӑты хуятӑт.

Увӑс мирӑт хўв йис вўш эвӑӆт «Тыӆӑщ по­ры» мӑӊхӑтӆ постӑты питсӑт. Тӑм мӑӊхӑтӆ тәнӆуп па ай кєр тыӆӑщӊӑнӑн вєрӑнтӆы, хән тыӆӑщ вәна єнумӆ муй па веӆщи вәна йиӆ. Ас-угорской мирӑт щирн щи пурайн йиӆуп оӆ оӆӊитты пура постӑӆы.