Ван хӑтӆуп тыӆӑщ 10-11-мит хӑтӆӊăнăн Москва вошн «Языковая политика в Российской Федерации» нємпи IX-мит ӑктупсы вәс. Щи вәйтантупсы «Федеральное агентство по делам на­циональностей (ФАДН)» хуща рәпитты ёх ӆэщӑтсӑт. Щӑта ӑкмум мирев путӑртсӑт, муй вўрн Россия хуща рәт ясӊӑт ӆыӆăӊа хӑщуптӑты па муй вўрн щи ясӊӑт карты щўӊкӑт мухты шавиман тӑйты.

Мўӊ Югра мўвев эвӑӆт щӑ­та вәсӑт хӑн­нєхә правайт вәньӆьты тӑхи хуща кәща ӆӑӊкӑр нє Ирина Лисютина, «Торум Маа» музей хуща рәпитты ими Раиса Решетникова, няврємӑт хӑнты ясӑӊа вәнӆтӑты хӑннєхә Гали­на Лаптева, «Югра ӆыӆӊуп­тӑты» ассоциация хуща вәӆты айӆат ёх Совет эвӑӆт Наталья Мултанова па Пётр Молданов, ӆын па хӑнты ясӑӊӑн айкеӆӑт ӑкӑтты па щитӑт хӑншты-путӑртты щира рәпитты хуятӊӑн.

Пленарной ӑктупсыйн путӑр мӑнӑс, муй вўрн карты щўӊкӑт мухты ясӑӊ хӑщуптӑты, па муй пӑта кашӑӊ ясӑӊ шавиман тӑйты мосӆ. Тӑта мєт оӆӑӊ путӑр тӑйс ФАДН кәща ӆӑӊкӑр хәя вәӆты ики Станислав Бедкин. Ӆўв яс­ӊӑӆн, тӑмхӑтӆ вәӆупсыйн иса мирев ясӊӑт ӆыӆӑӊа тӑйты вєр – щит и щирн мўӊ культура вєрев, кимӑт щирн па щит еӆӆы вәӆты вєрев, тӑӆаӊа ма вәӆты пищев. Мўӊ вәӆэв, 2025-мит оӆн сыр-сыр мирăт ясӊӑт шавиман па ӆыӆӑӊа тӑйты пӑта Президентэв «Об утверждении Ос­нов государственной языковой политики Рос­сийской Федерации» пос­тупсы нєпек єсӆӑс. 

Мєт вана тӑйты вєр – щит ясӊӑт карты щўӊкӑтн шавиты вєр. Щи кўтн па карты щўӊкӑтн щимӑщ вєр вєрты питӆа, мӑта тӑхийн Российской Фе­дерация хуща вәӆты ми­рев ӆәмӑтӆяты сухӑт ху­ра вєрман вантты пищ вәӆты питӆ, щӑӆта па сыр-сыр пурмӑсӑт щив вєрӆайт карты щўӊкӆўв сащмӑӆтӑты пӑта. Щирн ӆыв кашӑӊ мирев йис пурмӑсӑт хурасуп йиӆуп пурмӑсӑт хурӑтн вєрты вәнӆӆăт. Щирн карты щўӊ­кӑт сащӑӊа йиӆӑт па Россия хуща вәӆты кашӑӊ мир йис вєрӑт кашӑӊ хуятн ма вәты питӆа.

Ӑктупсы мӑнум хӑтӆӑтн па и мирхот вәс – щит мўв­тєӆ шуши мир ясӊӑт яӊ оӆ тә­ты мирхот (2022–2032-мит оӆӑт). Щӑта арсыр вєрӑт оӆӑӊӑн путӑртсӑт, щи кўтн государственной национальной политика ӆэщӑтты вєрӑт 2036-мит оӆ вәнты па Российской Федерация ясӊӑт ӆыӆӑӊа хӑщуптӑты вєрӑт оӆӑӊӑн. Па путӑр тӑйсӑт, муй вўрн ясӑӊ тӑйты вєрӑт 2025-мит оӆн мӑнсӑт. Мӑнум кӑт оӆ мӑр 25 вәнӆтыйӆты нєпекӑт пӑта оригинал-макетӑт вєрман вәӆӆӑт, щит иса Россия хуща увӑс мўвӑтн вәӆты увӑс мирев пӑта. Щи комитета йиӆуп ёх пирисайт, щит Увӑс мўв, Сибирь па Дальний Восток шуши мирӑт Ассоциация кәща хә Александр Но­вьюхов па Мурманской область кәща ӆӑӊкӑр ими Оксана Демченко.

ФАДН хуща ух тәты хә Игорь Баринов ясӑӊӑн, тӑм ӑктупсы – щит иса вєрӑт оӆӑӊӑн путӑртты тӑхи, тӑта кәща ёхӆўв, IT-компания хуятӑт, наука щира вәӆты хӑннєхуятӑт па рәт ясӑӊ пєӆа сӑмӑӊ ёх иха ӑктӑщман вәӆӆӑт. Щимӑщ ӑктупсы – вєра мосты вєр! Тӑмиты ха путӑртман ӆавӑрт суртӑт уша йиӆӑт, па кӑӆты питӆ, муй вўрн еӆӆы ясӊӑт пиӆа рәпитты па щи ясӊӑт еӆӆы ӆыӆӑӊа хӑщуптӑты.

ФАДН хуща арсыр мир вєрӑт тәты тӑхи ух хә Ти­мур Цыбиков ясӑӊӑн, тӑмхӑтӆ мўвтєӆ мирев яс­ӊӑт карты щўӊкӑта пунты пищӑт ар щира мӑнӆӑт. Тәх мирев ясӊӑт щив вєрты пӑта мосӆ ӑктӑщты па путӑртты, муйсӑр пуквайтн хӑншты, тәп щи пийн тывӆ щи ясӊӑт карты щўӊкӑта мәступтӑты. Па щӑта иса ясӊӑт вєрты па щи ясӊӑт рўщ ясӑӊа тулмащтӑты. Щирн тәп карты щўӊкӆўв щи мирев ясӊӑт тӑйты питӆӑт па щи мирев путрӑт уша вєрты питӆӑт. Ӆўв ясӊӑӆн, тӑмхӑтӆ вән вєр вєрман вәӆ, «Яндекс Переводчик» хуща вухаӆь ёх ясӑӊ вәӆты питӆ. Щит увӑс ёхлўв, Сибирь па Дальний Восток хуща вәӆты мирев кўтн «Яндекс» карты щўӊката вєрум мєт оӆӑӊ ясӑӊ. Тӑм вухаӆь ёх мирев пєӆа вантман па тӑхетн ёх ищи сонтумӑӆӑт па оӆӊитӆӑт ӆыв рәт ясӊеӆ щи карты щўӊкӑта мәступтӑты. Ин щи карты щўӊкӑта хӑнты, юрн, чукотской па корякской ясӊӑт вєрты оӆӊитсӑт.

Ӑктупсы мӑнум хӑтӆӑтн «Ключевое слово» IX-мит Всероссийской об­щественной премия ху­ща нух питум мирев мой­ӆупсэтн мӑсыйт. 2025-мит оӆн тӑм кӑсупсыя 250 хуят нєпекӑт мийӆясӑт, щит  Российской Федерация 55 субъект эвӑӆт ин па кӑт йиӆуп кӑсупсы вєрса – щит «Лучшие цифровые проекты» па «Лучший блог в сфере сохранения языков народов РФ». 2017-мит оӆ эвӑӆт ма вєрум проектӑт кӑсупсэт мухты вухн нётӆайт, щи­ты щи кәщайӆўв ясӊӑт шавиман тӑйты вєрӑт пєӆа кєрӆуман вәӆӆӑт, мўвтєӆ мирев ясӊӑт еӆлы тәты пищ вәӆ.

«Торум Маа» музей ху­ща научно-иссле­до­ва­тельской па методичес­кой вєрӑт тәты ими Раиса Решетникова тӑм ӑктуп­сы оӆӑӊӑн путӑртӑс: 

 Мосӆ лупты, вантэ, кашӑӊ хуят ӆӑӊхӑӆ рәт ясӑӊ нух аӆумты, ӆәӆн ӆўв вәӆупсэӆн ясӊӑӆ ӆыӆӑӊа ат вәс. Па, вантэ, кашӑӊ хуят путӑртӑс, муй щирн айӆат ёха рәт ясӑӊ павӑтты, муй щирн вєрты, ӆәӆн айӆат ёх ясӑӊ ат тӑйсӑт. Катра пурайн ясӑӊӆўв хотӑӊ ёхӆўв хуща вәсӑт, ин па вән вошӑта муй па кәртӑ­та юхӑтӆӑн, айӆат ёхӆўв ӑӊкиӆаӆ-ащиӆаӆ, мосӑӊ, хӑнтэт, тәп ӆыв няврємӑт пиӆа ӑн путӑртӆӑт. Щирн ки муй вўрн тӑм вєрӑт еӆӆы ӆэщӑтты мосӆ, мўӊ ёхӆўв рәт ясӑӊӑн ат путӑртсӑт. Мўӊева шєӊк әмӑщ вәс тӑмхӑтӆ уша вєрты, Яндекс хуща вухаӆь ясӑӊ вәӆ. 

Еӆӆы па ӆўв путӑртӑс тӑм вәйтантупсы оӆӑӊӑн. Ӆўв ясӊӑӆн, тӑмӑщ арсыр мира, арсыр мўвӑт эвӑӆт юхтум ёх ещаӆт путӑртты ӑктупсэт вєра мосӆӑт. Муй вўрн рәт ясӑӊӑн хӑншты, муй вўрн няврємӑт ясӑ­ӊа вәнӆтӑты, щи оӆӑӊӑн ясӑӊ тӑйты мирев пиӆа путӑртты мосӆ. Ясӑӊ мух­ты мўӊ йис вєрӑт, йис вә­ӆупсэт уша вєрӆўв. Ясӑӊ тӑйты мирева мосӆ ма ясӑӊ тулмащтӑты па карты щўӊкӑта мәступтӑты. Щит пӑта ай кәртӑтн вәӆты ёх пиӆа путӑртты, ӆывеӆа кєн ӆўӊӑтты тӑмӑщ пуквайтн муй па ӆавӑрт. Йиӆуп пуквайт ки вєрӆайт, ӆа­вӑрт ӆўӊӑтты питӆ. Кашӑӊ ясӑӊ тӑйты хуят аӆ па ӆӑӊ­хӑӆ моньщ ӆўӊӑтты, йис путрӑт, арӑт ӆўӊӑтты. Щӑӆ­та па ӆўв лупӑс хӑнты ясӑӊ карты щўӊкӑта вєрты оӆӑӊӑн, ӆўв щирӑӆн, щӑта пуквайт кєна вєрты мосӆ кашӑӊ хӑннєхә ӆўӊӑтты пӑта. 

«Югория» хуща айке­ӆӑт ӑкӑтты па путӑртты айӆат хӑннєхә Наталья Мултанова мєт оӆӑӊ пўш тӑмӑщ тӑхетн путӑр тӑйс. Ӆўв путӑртӑс, муй вўрн хӑнты мирев ясӑӊ ӆўв рә­питты тӑхеӆ мухты еӆӆы тәты пищ вәӆ. Путӑртӑс, муй вўрн радио хўват хӑн­ты ясӑӊӑн мирев ещаӆт путӑртӑӆ. Щӑӆта па хӑнты па вухаӆь ёх мӑӊхӑтӆӑт оӆӑӊӑн путрӑӆ мӑнӑс, па муй вўрн вәнт кәртӑта ӊхӑӆ, муй оӆӑӊӑн хӑнтэт пиӆа путӑртӑӆ. Ӆўв ясӊӑӆн, хӑнты айкеӆӑт ӑкӑтты па хӑншты мирев ищи ясӑӊ па йис вәӆупсы вє­рӑт еӆӆы тәӆӑт. Хән ӆыв айкеӆӑт ӑкӑтман ӊхӆӑт, хӑнтэт пиӆа вәйтантӆӑт, ищимурт щӑта вєрты вє­рӑта хущӆайт, ёх пиӆа кӑсӆӑт, ёх пиӆа ариӆӑт, путӑртӆӑт. мӑӊхӑтӆӑта юхтум ёх иты иса вєрӑт вєрӆӑт. Ӆўв ясӊӑӆн, тӑми­ты вәӆман ӆыв вән вош хӑрӑтн хӑнты ясӑӊ, йис вєрӑт еӆӆы тәты нётӆӑт. Па лупӑс, йиӆпа йиты оӆн мўӊ округев хуща Рос­сия ӆуваттыйн рәт ясӑӊ вәнӆтӑты ёх ӑктупсы питӆ. 

Ӑктупсы пийн мирев па и пўш вана вўсэӆ рәт ясӑӊ ӆыӆӑӊа тӑйты вєр. Ин ӆывеӆа ма кӑӆ, ясӑӊ ӆыӆӑӊа тӑйты вєр – щит кєн вєр ӑнтә, тӑта мосӆ и щирн йис иты айтєӆн ӑӊкет-ащет пиӆа юӆн путӑртты, кимӑт щирн па ясӑӊ карты щўӊкӑтн ша­виман тӑйты мосӆ, щӑӆта па щи щўӊкӑт мухты уша вєрты. Арсыр ясӑӊ – щит мўӊ Россия мўвев ӛр па иха пиӆтӑщты пищ. 

Путӑр хӑншӑс: 
Пётр Молданов