№ 4 (3688) - 2026

Кашӑӊ оӆ тәнӆуп тыӆӑщн 21-мит хӑтӆӑн мўвтєӆ шуши мирӑт рәт ясӊӑт хӑтӆ постӑӆы. Щит пӑта иса Россия мўвев ӆуваттыйн шуши мирӑт рәт ясӑӊӑн диктант хӑншӆӑт. Тӑм пўш 18-мит хӑтӆӑн «Торум Маа» нємпи пурмӑсӑт шавиты хотн хӑнты па вухаӆь мир рәт ясӑӊӊӑнӑн диктант хӑншты пӑта ӑктӑщсӑт. Тӑм вєр мўвтєӆ мир рәт ясӊӑт постӑты хӑтӆ вўраӊӑн ӆэщӑтыйӆӆы. 

2014-мит оӆ вўш эвӑӆт Ас-угорской научной институтн киникайт ӆўӊӑтты хотн музей тывӑс. Тӑта шуши вәтаӊ мир киникайт, пурмӑсӑт вантты рӑхӆ. Тӑм ванӑн тӑм музея хӑнты-вухаӆь мирӊӑн вән учёной ими Нина Алексеевна Лысковайн хӑншум киникайт, арсыр нєпекӑт па пурмӑсӑт мăсыйт. 

Округ Дума депутатӑт па ма эвӑӆтєма шаӆяӊ ясӑӊ китӆум Мария Кузьминична Волдина рәтӆаӆа ӆўв ӑнтәма вмăӆ пӑта.

Мария Кузьминична – хӑнты поэтесса, ар оӆ мӑр «Хӑнты ясӑӊ» газетайн ух редактор нєӊа вәс, оса вєрӑт тәты хуята вәс. 

Ӆўв «Заслуженный  работник культуры РСФСР», «Югра мўвев Почётной гражданин» нєм тӑюм хуята вәс, рәт мирӑӆн шєӊк сӑмӑӊа па мосман тӑйса. Рәт мўвӑӆ, рәт хӑнты ясӊӑӆ, хӑнты вәӆты пищӑт сӑмӑӊа тӑйсӑӆӆэ па шуши мир щиты вәнӆтӑс.

Ӆўв хӑншум киникайӆаӆн, ван путӑрӆаӆн, арӆаӆн хӑншум м нумӑсӆаӆ хўватн еӆӆы вәӆты хуятӑтн м нумӑсн ат нәмӑӆмийӆӆа. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 15-мит хӑтӆӑн 2026-мит оӆн хӑнты мирев вәтаӊ хӑннєхә Мария Кузьминична Волдина (Вагатова) ӑнтәма йис. Ӆўв – хӑнты мир оӆӑӊмит поэтесса, моньщ моньщты имия, вәнӆтӑты имия, редактора, айкеӆӑт ӑкӑтты имия, Россия мўвев культура заслуженной рәпатнека, Югра мўвев вуӆаӊ хӑннєхәя вәс. 

Тӑта мосванӑн округев кәщайт юхи хӑщум ӆапӑт мӑр мирхот вєрсӑт, хута ар пєлӑк арсыр законӑт оӆӑӊӑн путӑртсӑт. Щи киньща Югра мўвев вән кәща ёхӆўв и нумса па и вєра юхӑтсӑт па щи унтасн шуши мирӑт пӑта поступсы вўсӑт, мӑта ут хўватн хӑнтэт, вухаӆят па юрнӑт мсыева вәӆты-хоӆты ин тӑмхӑтӆ вўш эвӑӆт па иса 2036-мит оӆӑт вәнты питӆӑт. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 24-мит хӑтӆӑн Ёмвошн округ Думая ӆуӊты шуши мирӑт Ассамблея тӑхи хуятӑт мирхот вєрӑнтсӑт, мӑта ут Дума мирхот еӆпийн вєрӑнтӆы. Тӑм пўш Ассамблея депутатӑт хәӆӑнтсӑт округевн няврємӑт правайт вәньӆьты Уполномоченной нє Людмила Низамова путӑр, хутыса ӆўв 2025-мит оӆн рәпитӑс.

Тәняӆ товийн ай кєр тыӆӑщ 23-мит хӑтӑӆн Сәрханӆ район Русскинской кәртӑн кашӑӊ тӑӆ мӑр ӆэщӑтты шуши мирӑт «Вўӆєӊ, вой па хўӆ веӆпӑс ёх» мӑӊхӑтӆ тәп и хӑтӆ мӑнӑс. Щи пурайн ма ищиты нємасыя рәпатам щирн айкеӆ ӑкӑтты щив ӊхсум. 

Имуӆтыйн кәртӑӊ хӑр кўтупн кат­ра вўшӑт эвӑӆт ма вәйт­ты хӑнты хә пиӆа и­ха вәйтантсумн па кўтємн мсыева м хўв путрє­мӑсман. Тӑм вәнӆат хӑн­нєхә 2000-мит оӆӑтн Рус­скинской кәртӑӊ кўтуп ӑшколайн вәншӑка вум хӑнты пухӑт вәнӆтӑс, муй щирн вўӆэт тӑйты па ӆа­вӑӆты вәӆты щирн рӑхӆ.
Щи киньща ма ӆўвеӆ нємасыя путӑртты хущты питсєм:

Мўӊ мўвевн хурамӑӊ нєӊиет вәӆӆӑт, ӆыв рәт мир йис вәӆупсы еӆӆы тәӆӑт. Марина Ивановна Пяк Ас хӑӆты тыӆӑщн сєма питум хӑтӆӑӆ вәс, 45 оӆа йис. Ӆўв Русскинской кәртӑн хӑнты семьяйн 1981-мит оӆн сєма питӑс.   

Марина ая вәӆум оӆӑт оӆӑӊӑн путӑртӑӆ:  

Оӊӑт питты тыӆӑщн 24-мит хӑтӑӆн Юлия Прокопьевна Морозо­ва (Смолина) сєма питум хӑтӆӑӆ постăс. Ӆўв Сўмӑтвошн сєма питӑс. Тӑм хӑнты нєӊие ин нәптӑӆ 55-мит оӆа йис. 

Щимӑщ нєм вәйтантупсы тӑйс, мӑта ут вотас тыӆӑщ 13-мит хӑтӆӑн Ёмвошн «Ӆыӆӑӊ союм» няврємӑт арсыр шуши мир вєрӑта вәнӆтӑты тӑхийн ӆэщӑтман вәс. 

Вәйтантупсы тәты нє Светлана Конева вўща вєрӑс:

1991-мит оӆн Нуви сӑӊхум вошн шуши мирӑт йис путрӑт ӑкӑтты тӑхи пўншсы. Тӑм пўш щи тӑхи 35 оӆа йис. 1993-мит оӆн щимӑщ архив тӑхи Сўмӑтвошн вєрса. Щӑӆта 2005-мит оӆн тӑм фольклорной архивӑт Ас-угорской института ӆуӊсӑт. Ин тӑм филиал тӑхи Касум вошн рәпитӆ.

Тәнӆуп тыӆӑщ 12-мит хӑтӆӑн Касум вош кўлуп хотн щи пӑта мӑӊхӑтӆ вәс. Щив ӑк­тӑ­щум хәйт па нєӊӑт ещаӆт м вўща ясӑӊ вєрмаӆ пийн архив кәща нє Римма Потпот путӑртӑс, мӑта оӆн па муй вўрн тӑм тӑхи тывӑс. 

Ёмвошн оӊӑт пит­ты тыӆӑщн 6-мит хӑ­тӑӆн йис пурмӑсӑт шави­ты «Торум Маа» музейн «Нюхӑс» нєм­пи увӑс мир йис хӑнши оӆăӊăн ванӆ­тупсы вәс.  

Тәнӆуп тыӆӑщ 14-15-мит хӑтӆӑтн Нх вошн шуши мирӑт ухшамӑт оӆӑӊӑн  вәйтантупсы вәс, мӑта ут «Эвие/Девушка» нємпи Ас-угорской мир культура па йис вєрӑт ӆавӑӆты тӑхи хуятӑт ӆэщӑтсӑт. Тӑм вәйтантупсы «Этнокод: образ и традиции народов России» вән вєр щирн «Югра ӆыӆӊуптӑты», «Единая Россия» па Нягань вошн рәпитты Россия мирӑт Ассамблея тӑхет ёх вєрсӑт. 

Тӑм вән мӑӊхӑтӆӑн арсыр мирӑт: хӑнтэт, рўщӑт, башкирӑт, киргизӑт, чувашӑт, узбекӑт па хӑта­нят вәсӑт. Ӆыв ухшамӆаӆ ванӆтӑсӑт па путӑртсӑт, муй ӆыв миреӆ пӑта ухшам тәӆ, хән ӆәмӑтӆы, муй пӑта ӆәмӑтӆы. 

Тәнӆуп тыӆӑщ 14-мит хӑтӑӆн Ёмвошн А.В. Филипенко нємуп ӆухӑӊ кӑсупсы  тӑхийн округ ӆуватн вәӆты шуши мирӑт кўтэӆн нымӆӑтн кӑссӑт. Щи вєр нємасыя вән кәщаитн Россияев хон пєлӑк хўваттыйн арсыр тӑхетн ӆэщӑтум «Россия мўв ӆухӑӊ кӑсупсы» унтасн мўӊ хущева па вєрсы. Щи пӑта тӑм кўтн Нижневартовской, Нефтеюганской, Сәрханӆ па Ёмвош районӑт эвӑӆт шуши хӑннєхуятӑт нємасыя нымӆӑтн кӑсты юхтыйӆсӑт.

«Россия мўв ӆухӑӊ кӑ­супсы» Ёмвошн пўншты пурайн округев кәща Руслан Кухарук иха ар­сыр районӑт эвӑӆт ӑк­тӑщум хӑннєхәйт еӆпийн путӑртӑс:

Мин Мария Кузьминична Волдина пиӆа мєт оӆӑӊмит пўш Сәрханӆ районӑн вәйтантыйӆсумн, хән щӑта вәнӆтӑты хӑрӑт ӆэщӑтсыйт. Щи пийн ма нумӑсн юхӑтсыюм па няврємӑт пӑта вәнт хӑннєхәйе оӆӑӊӑн арӑт хӑншсум. 

Югра мўвн хӑнты мирев йис арӑӊ-путрӑӊ вєрӑт тӑм оӆ еӆӆы киникайта па карты щўӊкӑта ӆэщӑтты питӆайт. Тӑмхӑтӆ мєт мосты вєр – щит «Пўпи хот» арӑт еӆӆы тәты вєрӑт, пўпи хот вән арӑт киникая пунты вєрӑт. Тӑм вєр вєрты пӑта «Центр культурного наследия ханты имени В.С. Волдина» па Югра кәща грант культура эвӑӆт вух ёша павӑтсӑт.

Тәнӆуп тыӆӑщ 20-мит хӑтӆӑн Нуви сӑӊхум район Касум вошн вўӆєӊ ёх мӑӊхӑтӆ постӑсы, щив хәӆумкєм щурӑс хӑннєхә юхӑтсӑт. Щӑта хӑнтэт, вухаӆят, юрнӑт па па хуятӑт Югра, Ямал мўвӊӑн па па вошӑт эвӑӆт ӑктӑщсӑт. 

мӑӊхӑтӆ пўншсы

мӑӊхӑтӆ пўншумн Россия мўвев гимн нєм­пи ар сащӑс, щи пурайн мӑнум оӆн вўӆєӊ ёх кӑсупсыйн нух питум хә Иван Попов вотвой сух нух аӆмӑс. Нуви сӑӊхум район кәща хә Сергей Маненков вўӆєӊ ёха па мойӊа юхтум хуятӑта м вўща ясӑӊ лупӑс:

Мўвтєӆ мир рәт ясӑӊ хӑтӆ пӑта ма мўӊ хӑнты ясӊев оӆӑӊӑн хӑншты ӆӑӊхаӆум. Ма ӑнтә ясӑӊ ӆєрамтты учёной нє, тәп ин путӑртты ӆӑӊхаӆум, хуты мўӊ рәт ясӊев пиӆа нўша вєрӑт тывсӑт.