№ 1 (3685) - 2026

2025-мит оӆ щи сухӑнӆ. Арсыр вєрӑт тӑм оӆн вә­сӑт, тәх вєрӑт амăт тәсӑт, ӆавӑртшӑк суртӑтн мўӊ таксар ёха йисўв, ха таӆ­саюв, тәх вєрӑтн йиӆуп пища хущсаюв.
Вуӆаӊ ӆаӆьн нух питум вєрев пӑта мўӊ мӑӊхӑтӆ ӆэщӑтыйӆсўв, хәӆум пўш ӑктӑщийӆсўв па мирхотăт вєрӑнтыйӆсўв. Щирн мўӊ м вўща ясӑӊ путӑртсўв рәпитты мирев, ӆаӆь хӑрн вәӆум ёхӆўв пӑта, мӑ­та хуятӆўв ӆаӆь пӑнт хў­ват шәшман мўӊ мўвев ӆавăӆман вә­сӑт па кӑсты тӑхетн ищи нух питыйӆсӑт.
Мўӊ ӛр тӑйӆўв, хән иха катӆӑсман вәӆ­ӆўв. Мўӊ ар ӆавӑрт сурт м щира кєрӑтсўв, кашӑӊ щимӑщ вєр – щит иха и нумӑсн, и тӑхия шәшты вєрев.

Йиӆуп оӆ пиӆа! Тӑм мӑӊхӑтӆ пурайн мўӊ ар­сыр әмӑщ вєрӑта эвӑӆӆўв. Щи вєрӑтн сыр-сыр тӑхетн вәӆӆяӆӑт – мўв иӆпи питы вуй вўты тӑхи сый, класс хуща няв­рємӑт киникайт лопсӑт кєртыйӆты сый, вўӆєң әхӆӑт мӑнты солӑң сый, ӛрӑӊ-щомӑӊ кӑсты ёх мевӆ посӑт сый, округ рәпитты ёх, хуйтат кашӑӊ хӑтӆ рәт мўвев пӑта така рәпитӆӑт.
Мӑнум оӆн мўӊ иха Югра мўвев йис вәӆупсы хӑншсўв. Мўв иӆпи 13 миллиард тонна арат питы вуй нух таӆсўв – щит иса Россия мўвев пӑта вуӆаӊ вєр. Хәнты щи вєр оӆӊитум ёх иты мўӊ ищиты щи апрӑӊа рәпитӆўв.

Йиӆуп 2026-мит оӆ пиӆа нынана м вўща ясӊӑт лупӆўв!

Кашӑӊ оӆ щи мӑӊ­хӑтӆӑн мўӊ м нумсӑт, м вєрӑт оӆӑӊӑн нәмӑсӆўв. Тӑм оӆ нынана ар амӑт па уй ат тәӆ.
Мўӊ нынана вән пәма­щипа ясӑӊ лупӆўв, хуты мӑнум оӆ мӑр мўӊ айкеӆӆўв ӆўӊӑтсӑты, м посӑт омӑссӑты. Еӆӆы мўӊ ищиты щи нын пӑтана әмӑщ айке­ӆӑт па шуши мир хӑннєхуятӑт оӆӑӊӑн хӑншты питӆўв.
Тӑӆаӊа, уяӊа-пищӑӊа, ма хоттєӆ ёхӆӑн пиӆа вәӆаты. Кашӑӊ хӑтӆ нынана амӑт па м айкеӆӑт ат тәӆ. мӑӊхӑтӆ пиӆа, тынӑӊ хуятӑт! Йиӆуп оӆ нынана йиӆуп вєрӑт ат тәӆ!

Округ дума депутатӑт па ма нынана тӑм йиӆпа юхтум оӆ вўраӊӑн вән вўща ясӑӊ китӆўв!
Тӑм мӑӊхӑтӆӑн мўӊ нумӑсӆӑвн па сӑмӆӑвн ӆӑӊхаӆўв иса тумтака, щў­няӊа еӆӆы вәӆты. м нумӑсӆӑв тәӆўв еӆӆы вәӆ­тэв щирӑт оӆӑӊӑн. Ӆәӆн мўӊ вәӆты Югра мўвиев па вән Россия мўвев мир ӛрӑӊа па тащӑӊа ат вәӆӆӑт.
Тӑм йиӆпа юхтум 2026-мит оӆ Россия Президент иса мўвев ӆуват вәӆты мир тўӊа-щирӑӊа и нумӑсн, вещката вәӆты щира яс­тӑса. 

Ма нынана тӑм Йиӆуп оӆ пиӆа м вўща ясӊӑт китӆум. 
Сыры ма шєӊк ӆӑӊха­ӆум, ӆәӆн нын тумтака па тӑӆаӊа, рәт ёхӆанӑн мосман ат тӑйсыйты, ка­шӑӊ ай па вән вєр нын хущана тәса па ма еӆӆы ат мӑнӑс. Ма сӑмӑӊа хӑнтэт, вухаӆят, юрнӑт тӑйӆум, нын «Хӑнты ясӑӊ» газетайн ищи мўӊева шєӊк мосӆ. Ин тӑӆта айкеӆ ӑкӑтты ёха м вўщайӊ ясӊӑт китӆум па ӆӑӊхаӆум, ӆәӆн еӆӆы тумтака ат вәсты па аршӑк тәс айкеӆ ат вєрсӑты!

Округев сыр-сыр хӑн­нєхуятӑта ищиты ӆӑӊхаӆум тумтака па тӑӆаӊа вәӆты!

Сӑм хӑрєм эвӑӆт Йиӆуп 2026-мит оӆ пиӆа м ясӑӊ лупӆум. Тӑм мӑӊхӑтӆ – щит йиӆуп нумсӑт нын пӑтана, хуйтат йис па мурта йис вәӆупсы еӆӆы тәӆӑт. Йиӆуп оӆ – щит йиӆуп вєрӑт тӑм вәӆупсыйн, щитӑт ма ат мӑнӆӑт!
Йиӆуп оӆн ма нын пє­ӆана вантман лупӆум – нын опращӆӑн иты тӑм ищки мўвн ма вәӆаты, ӆавӑӆман тӑяты, ӆыв йис вєрӆаӆ, сорни ясӊӑт, йис путрӑт, моньщӑт, арӑт еӆӆы тўваты – щит мєт тынӑӊ мўӊ вән Россия мўвев пӑта.
2026-мит оӆн нын пӑ­тана ат тывӆӑт:
– Нын вєрӆӑн ма ат мӑн­ӆӑт, нын па хоттєӆ ёхӆӑн тӑӆаӊа ат вәӆӆӑт!

Етӑп 2026-мет котӑн пан!ма утатӑн, каши-мушет ет ат мӑнтӑт! 
Нын хота­тӑн рўвӑӊа па щўниӊа ат питтӑт, рут ёхтӑт тытӑӊа ат уттӑт! 
Йисӑӊа, нуптӑӊа, татӑӊ ёш, татӑӊ кўр ет пета утатӑн!

Любовь Кашлатова
(Ас кўтуп хӑнтэт путрупсыйн)
 

Яӆп 2026-мет тӑӆ пиӆн! Ямал мўв Ӆорвош район мир эӆты нынана тӑмӑщ храм емӑӊхӑтӆ кеша м ясӊӑт китӆм. Яӆп тӑӆ кашӑӊ хӑтӆ сорния, хошама, сӑмӑӊа ат питӆ! 
Тӑм емӑӊхӑтӆ еӆ­пийн муй эӆты нмсаты, щит ат тыйӆ! 
Уӆпса умӑщ мойӆпсэт ат мойӆӑӆ, кў­тэӆн аршик м па сӑмӑӊ хятӑт ат уӆӆӑт! 

Тӑӆаӊ ёш, тӑӆаӊ кўр, хоттэӆ ёх пиӆн щўняӊа уӆаты!  

Ямал мўв культура заслуженной рупатнек
Диана Тарагупта (Лонгортова) 
(Ӆорвош хӑнтэт путрапсыйн)

Тӑта мосванӑн, ван хӑтӆуп тыӆӑщ 16-мит хӑтӑӆн, Ёмвошн «Россия» нємуп Национальной центр тӑхи пўншсы. Щимӑщ тӑхи сырыя Владивосток вошн ӆэщӑтсы, щӑӆта Красноярск вош хуща. Щи киньща па хәӆмит ищи хурасуп арсыр хот йитӑӊ тӑхи мўӊ Югра мўв округев 95-мит оӆа питум мӑӊхӑтӆ пурайн мсыева тӑта ӆэщӑтсы па пўншсы. 

Мӑнум оӆн Югра мўвевн ар вуӆаӊ мӑӊхӑтӆ вәс. Вуӆаӊ ӆаӆьн нух питум хӑтӆ вўш эвӑӆт 80 оӆ постӑсы, округев 95 оӆа йис, Шаимской нефть пўншум хӑтӆ вўш эвӑӆт 65 оӆ мӑнӑс, Самотлорской мўв иӆпи тащ кӑншты тӑхи 60 оӆа йис. Щирн мӑнум оӆ «Йис вєрӑт нәмман тӑйты оӆа» аӆьщӑсы. Щи оӆӑӊӑн округ кәща хә Руслан Кухарук послание ясӑӊ лупты пурайн лупӑс. Щит ван хӑтӆуп тыӆӑщ 23-мит хӑтӆӑн вәс.

Ван хӑтӆуп тыӆӑщ 13-мит хӑтӆӑн Ваньщавӑт кәртӑӊ хуятӑт Вуӆаӊ Отечественной ӆаӆьн ӆаӆясум ёх пӑта омсум кев хурас пўӊӑӆн ӑктӑщсӑт. Ӆыв Ваньщавӑт кәрт эвӑӆт Сўмӑтнюӆ кәрт вәнты ӆухн мӑнты сонтумӑсӑт. Тӑм вєр «Самутнёл» шуши мирӑт община хуятӑт округ губернатор грант нётупсы унтасн ӆэщӑтсӑт. Мосӆ лупты, мєт сыры тӑмӑщ ӆухӑӊ шәшупсы 2015-мит оӆн вєрсы, хән Вуӆаӊ Победа тывум вўш эвӑӆт 70 тӑӆ постӑсы.  

Община кәща нє Ва­лентина Ирган вў­ща ясӑӊ путӑртмаӆн лупӑс: 

Интӑм катра пурмӑсӑт ӆавӑӆты тӑхи – щит ӑнтә тәп культура тӑхи, щӑта рәпатнекӑт йиӆуп щирн йис вәӆупсы, пурмӑсӑт ӆавӑӆты вәнӆтыйӆӆӑт. И ищимӑщ вєр – щит «Варьёган кәртӑӊ мир вєншӑт» нємпи хурӑӊ ванӆтупсы.

Щит ӆэщӑтсы, ӆәӆн тыв кәртӑӊ па мойӊ мира әмӑщ юхӑтты ат вәс, тӑм хурӑт унтасн Варьёган кәрт вәӆупсы оӆӑӊӑн уша вєрты рӑхӆ. Муй щирн тӑм кәртые тывӑс, муйсӑр мир тӑта вәсӑт па тарма рәпитсӑт. Хурӑтн мўӊ оп­ращӆўв, вән хуятӑт, мўӊ ӑӊкиӆўв-ащиӆўв, кәртӑӊ мир шиваӆӑты рӑхӆ. 

Ай кєр тыӆӑщ тыӆӑщн Касум вош эвӑӆт Андрей Савватеевич па Павла Михайловна Каневӊӑн вән мӑӊхӑтӆ постӑсӊӑн. Ӆын 50 оӆ мӑр ха вәӆӆӑӊӑн, хӑнтэт лупты щирн, 50 оӆ мӑр и мевӑӆн шәшӆӑӊӑн, и шӑншӑн шәшӆӑӊӑн.

Ёмвошн ван хăтӆуп тыӆӑщн 9-мит хӑтӑӆн йис пурмӑсӑт шави­ты «Торум Маа» музей хущи «История Юва­на Бороды» ванӆ­тупсы вәс. Щит ву­хаӆь ики Иван Ильич Куриков оӆӑӊӑн ӆэ­щӑтса.

Сыр-сыр хурӑт, пур­мӑсӑт па йис ки­никайт тӑм ванӆтуп­сы ӆэщӑтты щира «От­ражение» йис пурмӑсӑт шавиты центр тӑхийн рә­питты нєӊӑт тәсӑт. Щи тӑ­хи Талинка вошн Советс­кой район хущи вәӆ. Тӑм пурмӑсӑт Иван Ильич эвеӆн  Анисья Ивановнайн тӑм тӑхия ипўша щира шави­ты мӑсӆэ.

Ас потты тыӆӑщ 25-мит хӑтӆ эвӑӆт 30-мит хӑтӆ вәнта ремёслайт Центр хот хуща научно-практической семинар вәс – щит вухаӆь па хӑнты икет пурмӑсӑт вєрты йис пищӑт. Тӑм вәйтантупсыя юхтум мирев йис щирн щухри вєрты вәнӆтӑсыйт. 

Щи вєрӑтн ӆыв пи­ӆэӆа тәс ёшуп ву­хаӆь хӑннєхә Сергей Хо­зумов рәпитӑс. Ӑктупсы арсыр мир пӑта вєрӑнт­са: музеятн па культура хотӑтн рәпитты мир пӑта, тәс ёшуп хӑннєхәйта, няврєм вәнӆтӑты ёха, арсыр пурмӑсӑт вєрты вәнӆтыйӆты айӆат хуятӑ­та па иса ёха, мӑта хуятӑт хӑнты па вухаӆь мир йис вєрӑт вана тӑйты каш тӑйӆӑт. 

Йиӆуп оӆ – щимӑщ мӑӊхӑтӆ, хута мўӊ нумӑсн тӑй­ӆўв мӑнум оӆӑт па ӆавӑӆӆўв йиӆуп оӆ.
2025-мит оӆн кӑт вән мӑӊхӑтӆ вәс – 80 оӆ Вуӆаӊ ӆаӆьн нух питум вєрев па мўӊ округев 95 оӆа вум мӑӊхӑтӆ. Тӑм оӆ ремёслайт Центр хотн вєра ма мӑнӑс: мўӊ йиӆуп вєрӑт пўншсўв па еӆӆы щит тәты питӆўв.
Кашӑӊ хӑннєхәя вән пәмащипа ясӑӊ лупӆум! Хуйтат мўӊ пиӆэва вәсӑт па рәпитсӑт, мўӊ пӑнтэв еӆӆы ма ат мӑнӆ. Йиӆуп оӆ нынана әмӑщ вєрӑт ат мойӆăӆ. Нын хотӑӊ ёхӆӑн ма ат вәӆӆӑт па вәӆупсы ма ат мӑнӆ. Муй нын йиӆуп оӆн оӆӊитты питӆӑты – щит ат тывӆ. Кашӑӊ хӑтӆ нынана әмӑщ вєрӑт ат мӑӆ.

Югра мўвн вәӆты тынӑӊ мирев!
Йиӆуп оӆ пиӆа! Тӑм йиӆуп оӆн иса вєрӑт ма ат мӑнӆӑт. Кашӑӊ хӑннєхә нумӑсн тӑйты ат питӆ, муй ӆўв йиӆуп оӆн вўтьщӑӆ вєрты – щиты ат йинмаӆ.
Мєт вән вєр еӆӆы тәты мосӆ – мўӊ няврємӆўва рәт ясӑӊ вәнӆтӑты. Па еӆӆы щи вєрев тәты.
Па м вўща ясӑӊ культура рәпитты ёхӆўва китӆум. Нын рәпатаян мўӊ вәӆупсэва вєра мосман вәӆ.
Ма сӑмн тӑйты – «Касум Ёх» па «Торум Маа» музейӊӑн – йиӆуп оӆн аршӑк әмӑщ ванӆтупсы ат вєрӆӑӊӑн па мўӊ мирева щив ӊхты әмӑщ ат питӆ.
Тӑӆаӊа, ма вәӆаты! Йиӆуп оӆ пиӆа!

Вўӆы увӑс мўвн вәӆты хуят пӑта щит мєт сӑма рӑхты, мос­ты па тынӑӊ вой. Шуши мирӑт катра йис вўш эвӑӆт вўӆэт тӑйты питсӑт, ӆыв пӑтэӆа щит уй па тащ тәты вой. 

Юрн мир поэт хә Юрий Вэлла тӑм вой оӆӑ­ӊӑн щиты путӑрты­ӆӑс: 

- Нынана вән вўӆєӊ тащ мосӆ ки, нын хоттєӆ ёхӆӑн пиӆа вўӆэт шалитман па ӆавӑӆман тӑйты питӆӑты, ӆәӆн ӆывеӆа м ат вәс. Щи пурайн нынана ищи м питӆ. 

Учёной хуятӑт увӑс мўв ӆуваттыйн ӊхсӑт па уша вєрсӑт, хуты хӑннєхуятӑ­та вўӆэт такӆы ӆавӑрт вәӆ­ты ӆәӆн вәс. 

Тӑм йисн мўӊ вана тӑйӆэв мӑӊ Йиӆуп оӆ хӑтӆэв, щи хӑтӆ пӑта пори пӑсан вєрӑнтӆа ат кўтупн, ван хӑтӆуп тыӆщев 31-мит хӑтӆ сухӑнтыйн па Ас хӑӆты тыӆщев оӆӑӊ хӑтӆӑӆ оӆӊиттыйн. «Йиӆуп оӆ мӑӊхӑтӆ пориты вєр» поступсы 1699-мит оӆн Пётр I хӑншӑс, щирн ӆўв йиӆуп, Юлианской щира оӆӑт ӆўӊтӑсты партсӑӆӆэ. Мєт оӆӑӊ хот ӆыпийн хәӆ х омсӑӆтӑсы хон икев хотн – щит 1817-мит оӆн.

Имуӆтыйн па и вәтща мўв авӑтн, и вәтща нӛрум авӑтн шєӊк нўшая и хӑнты  имилэӊкие вәӆмаӆ. Ӆўв хәӆум пух тӑймаӆ па єнмӑӆмаӆ. Щи киньща ар тӑӆ мӑнӆ, ар ӆўӊ пӑрӆ, хуты ин пухӆаӆ єнумсӑт, вәна йисӑт, нюхєӊа-ӆан­тӑӊа питсӑт, ӛрн-щомн юхӑтсыйт. Ӑӊкеӆ ими па иса пирщӑмӑсы па ӛрӆаӆн муй щомӆаӆн тӑӆаӊтєӆн щи хӑщуптӑсы.
И пўш ӑӊкеӆ ими пух­ӆаӆ вана вохсӑӆэ па щиты ӆывеӆа путӑртӑс па партӑс: