Шуши мирев вәԯупсы - Жизнь хантыйского народа

Тӑм ӆўӊ пура оӆ­ӊитум хӑтӆӑтн Сў­мӑтвош район Пәкӑр кәртӑн Отшамовӑт ар няврємӑӊ хоттєӆ ёх хуща сєма питум имие Людмила Степанов­на Отшамова лыпӑт тыӆӑщ хәтмит хӑтӑӆн 75 оӆ постӑс. 

Щимӑщ ванӆтупсы лыпӑт єнумты ты­ӆӑщ 21-мит хӑтӆӑн «То­рум Маа» нємпи катра пурмӑсӑт ӆа­вӑӆты хотн вәс. Щив Смолинӑт, Езинӑт, Новицкой рәтӑт ёх ӑктӑщсӑт.

Тӑм ванӆтупсы тәты нє Ирина Ксено­фонтова ястӑс:

 Хӑнты Смолин рәт Тун­щинкәрт эвӑӆт, щит Ай Ӆэв юхан хонӑӊӑн омӑсӆ. Тӑм рәт Антим Смолин эвӑӆт оӆӊитсы па ин 11 нәпта йис. Щи рәт хӑннєхуятӑт – м хўӆ па вой веӆпӑсӆӑты ёх, тӑм йис вәнты ӆыв щи вєр ма тӑйӆӑт. Щи тумпи тӑм пурайн щи рәт хӑннєхуятӑт арсыр рә­патайт тәӆӑт, тәп йис вә­ӆупсэӆ ӆавӑӆман тӑйӆӑт.

Тӑм ванӑн тохтур мӑӊхӑтӆ вәс, ин нынӑна тохтур оӆӑӊӑн хӑншты вўтьщӑӆум. Щимащ мӑӊхӑтӆ 1980-мит оӆн ай тӑхет потты тыӆӑщ оӆӑӊмит хӑтӑӆн Верховной Совет президиум тӑхи вән кәщаитн вєрсы. Интӑм щи мӑӊхӑтӆ кашӑн оӆ лыпӑт тыӆӑщн постӑӆы. Мир мӑӆ­ты па лекщитты ёха м, сӑмӑӊ ясӑӊ китӆўв.

Хәнты йис нәпӑтн Вән юхан хонӑӊӑн ар ёх вәсӑт. Ар нәпӑт мӑнӑс, хән тӑм мўвн вәӆум ёх вўӆы тащ тайсӑт, вой-хўӆ веӆпӑсӆӑсӑт. Вән Аса м нуви хўӆ хоӆпиты хопн ӆовӑӆтӑсӑт, ӊхсӑт. Юханэв хўват Сўмӑтвош эвӑӆт па Шохан кәрт вәнты кәртӑт ӆоӆьсӑт. 

Йис путрӑн хӑншман вәӆ:
«Хӑннєхә сєма питум пурайн
Ӆўв вәӆупсэӆ хўват хәтӆӑты пӑта 
Тәрум хуща йиӆуп хәс вўщийӆ»

Нивӑӆъяӊ оӆ юхӆы тови оӆӊитум пурайн ай кєр тыӆӑщ 10-мит хӑтӆӑн Кев Ас хонӑӊӑн м вошн Костинӑт хоттєӆ ёх хуща эвие сє­ма питӑс. Тарас Григорьевич па Елизавета Семёновна Костинӊӑн ӑӊки-ащи и нумӑсн Варвара нємн пунсӑӊӑн. 

Хӑнты нє Клавдия Владимировна Собя­ни­на Сўмӑтвошн войт лекщитты хотн кәща нєӊа рәпитӆ. Мӑнум товийн мин вәтаӊа йисумн, ӆўв вәӆупсэӆ па рәпатаеӆ оӆӑӊӑн ясӑӊ тәс.

Ӆўв вой лекщитты вєра Пуӆӊавӑт вошн вәнӆтыӆӑс, щӑта 1994-мит оӆн вуӆаӊ нєпек ёша павтӑс па имухты Сўмӑтвош райо­на Няксимволя рәпитты мӑнӑс. Щӑта нивӆ оӆ мӑр вой лекщитты хотн кәщая вәс. Щи пийн Сўмӑтвоша касӆӑс, Санэпидстанция хуща баклабораторияйн нивӆ оӆ рәпитӑс.

Тәняӆ оӆн лыпӑт тыӆӑщ ртъяӊмит хӑтӑӆн Пуӆӊавӑт вошн Ямал мўв хуща «Нӛрум мўв ӆыӆ» нємуп Мўвтєӆ мирӑт мӑӊхӑтӆ вән кәщайт ӆэщӑтыйӆсӑт. Щи пурайн ма ищиты рәпатам щирн щӑта вәсум па арсыр айкеӆ кӑншсум. 

Щи киньща тынєсты-ӆәтӑсты хӑр вєрсы, хута хӑнтэт, юрнӑт, сӑранӑт, рўщӑт па сыр-сыр иха юхтум увӑс мир хӑннєхуятӑт ёшн вєрум пурмӑсӑт муй па ӆәмӑтсухӑт ванӆтӑты па еӆ тыныты щирӑта ӆэщӑтсӑт. Имуӆтыйн, тывеӆт-тухеӆт ӊхман, тәса вєрӑнтты хӑнты ёхӆам пӑсан еӆпия ванамӑсум. Щиты Анатолий Павлович Сотруев пиӆа вәйтантсум па ӆўв эвӑӆтэӆ айкеӆ вўсум.

Тӑм ванӑн рәт Асов кәр­тєма ӊхмємн ӆа­ӆясум ёх ванӆтупсыйн Иван Дмит­риевич Ковалёв оӆӑӊӑн ай шиваӆӑсум. 

Ӆўв 1906-мит оӆн Ӆор­вошн сєма питӑс. Ӑшкола пийн вәнӆты­ӆӑс па хўӆ веӆпӑсӆӑты тӑ­хийн вух ӆўӊӑтты хәя рәпитӑс. Тӑм пура вәнты хўӆ веӆпӑсӆӑты хӑнтэт ӆўв оӆӊеӆн м ясӊӑт ястӑӆӑт. 

Лыпӑт хойты тыӆӑщ 13-мит хӑтӆӑн 1941-мит оӆн Кушеват кәрт эвӑӆт район Муши кәрта вохсы. Щи тӑхи эвӑӆт ӆаӆя китсы. 

Пушкӑн эвӑӆт єсӑӆты хә Иван Ко­валёв 1208-мит стрелковой полк 362-мит стрелковой дивизияйн Калининской фронт хуща ӆаӆясӑс. 

Тӑм ванӑн мўӊ редакцияева Поӆнавӑт кәрт эвӑӆт Светла­на Николаевна Сайнахова Василий Николаевич Сай­нахов ӆаӆя­сум шатьщащеӆ оӆӑӊӑн путрӑӆ китсӑӆэ.

Уша йис, вухаӆь хә Василий Нико­лае­вич Сайнахов 1908-мит оӆн хўӆ веӆпӑсӆӑты ще­мьяйн сєма питӑс. Еӆӆы вәнӆтыӆӑс, нєпекӑӊа йис, Ёмвошн партийной ӑшко­ла етшуптӑс, Советской Союз Коммунистической партияя ӆуӊман вәс. Ӆўв 1930-мит оӆӑтн рәт мўвӑӆн иса муй вєрӑс, ӆәӆн вухаӆь мирӆ нєпекӑӊа ат йис. 

Имуӆтыйн Муши вошн Ӆорвош райо­нӑн Ямал мўвн «Ма Ӆорвош мўвєм» мӑӊ­хӑтӆ постӑ­сы. 

Щи киньща кимит хӑ­тӑӆн етна пєлка Ӆорвош район ӆуваттыйн ратива па телевидения рәпитты тӑхия вохсыюм. Вантэ, шушия вәӆты хӑн­нєхуятӑта па хӑнтэта ищи­ты мосӑс щимӑщ айкеӆ хӑнты, рўщ ясӑӊӊӑнӑн ӆэщӑтты, хутыса тӑм нум мўвевн хӑнты ёхӆўв вәӆӆӑт, вәӆты-хоӆты щирӑт еӆӆы пєӆы тәӆӑт.
Айкеӆӑт муйт ратива па телевидения хўват миймєм пийн ма нєма­сыя щи тӑхи кәща ӆӑӊкӑр нє Наталья Ивановна Пи­чугина путрємӑтыя хущ­сєм.