Шуши мирев вәԯупсы - Жизнь хантыйского народа

30 оӆ муӆтас Тэк кәртӑӊ ӑшколайн ӛрӑӊа-щомӑӊа йиты вєра Гаврил Тарасович Туев вәнӆтӑӆ. Ӆўв пиӆэӆа вәйтантыйӆмємн ма арсыр вєрӑт оӆӑӊӑн иньщӑссум, щи тумпи, муй пӑта тӑм вєр пирийс.

Мир ясӑӊ щирн, мӑтты ки, хәнты и хӑнты ики м па хурам туйт вєрӑс, щи эвӑӆт Туев опращнєм тывӑс. Тӑм хӑнты Туев рәт Пәкӑр кәрт эвӑӆт йиӆ, йистєӆн Ай Ас хонӑӊӑн вәӆман хўӆ веӆпӑсӆӑсӑт па вой веӆсӑт. 

Увӑс мўвн, Сибирь па Дальний Востокн вәӆты шуши мирӑт кўтн ар хуят Ленинград вошн (ин Санкт-Петербург) А.И. Герцен нємпи институтн (ин университетн) увӑс мирӑт факультетн (институтн) вәнӆтыйӆсӑт. Ӆыв тӑмхӑтӆ сыр-сыр рәпата вєрӑт тәӆӑт. Щит учёныйт, учителят, айкеӆӑт ӑкӑтты хуятӑт, музейт хущи рәпитты ёх па па арсыр тӑхетн кӑпӑртты хуятӑт. Ӆыв рәт культура вєрӑт, рәт ясӊеӆ, йис вәӆупсэӆ ӆавӑӆман тӑйӆэӆ па еӆӆы тәӆэӆ. 

1973-мит оӆ вәйт ӆор тылăщ 17-мит хăтӆăн Меровăт ар няврємăӊ хоттєӆ ёх хуща Светлана эвие сєма питăс. Ӆўв вәӆупсэӆн рәт вухаӆь ясăӊ тўвман вәӆ. Тăм оӆ вухаь ясӑңа пушхăт вәнтӑты нє Светлана Савельевна Мерова 50 оӆ постăс. Вәӆупсэӆ хўват тăм нявлăк па сăмăӊ вухаӆь имие Саранпауль кәрт ăшколайн няврємăт вәнӆтуман вәӆ. 

Лыпӑт хойты тыӆӑщ 1-мит хӑтӆ – щит вуӆаӊ хӑтӆ. Щи вўш эвӑӆт няврємӑт, ӑӊкиӆаӆ-ащиӆаӆ па вәнӆтӑты хуятӆаӆ пӑта йиӆуп пура оӆӊитӆы. 
2023-мит вәнӆтăты оӆн Югра мўвн 29 000-кєм няврєм мєт оӆăӊ пўш ăшколая юхтăс. 
Тынӑӊ эвиет-пухиет, ӑӊкет-ащет па вәнӆтӑты ёх! Тӑм йиӆуп вәнӆтыйӆты оӆ әмща па ущхуӆя ат мӑнӆ! Ар йиӆуп па мосты вєрăт нын вәӆупсэнӑн ат тывӆӑт! Нумсăӊ хăтӆ пиӆа, тынăӊ няврємăт!

Лопӑс ӆэщӑтӑс: Ирина Самсонова 
 

Веӆщи Аган кәрта ӊхмємн ма уша вєрсум, тӑм хурамӑӊ кәртӑн ар м хӑннєхә вәӆ. Щӑта мєт сыры сорни ёшпи ими Галина Котевна Покачева хущи мойӊа ӊхсум па шай яньщман ӆўв вәӆупсэӆ оӆӑӊӑн иньщӑссєм. Ӆўв щиты пут­рӑӆ оӆӊитсӑӆэ:

Рәпатам щирн ӊхмємн Нижневартовской район Варьёган кәртӑн  вәсум па кәртӑӊ кўтуп ӑшкола кәща Светлана Леонидовна Антропова пиӆа вәйтантыйӆсум па ӆыв рәпатаеӆ оӆӑӊӑн мин кўтэвн путӑртсумн. 

- Светлана Леонидовна, муй щирн Варьёган кәр­тӑӊ кўтуп ӑшколайн нӑӊ рәпитты питсӑн па хута сыры оӆӑтн вәсӑн?

1953-мит оӆн Вуӆаӊ Победа хăтӆ постăты еӆпийн 7-мит хӑтӆӑн Сәрханӆ мўв Угут кәрт пўӊăӆн Кельминăт вәнт шушийн Роман Егорович па Федосья Михайловна (эви опращ нємӆ Каюсова) пиӆыеӊăн хуща пухие сєма питăс. Егор нємн пунса. Кельминăт хоттєӆ ёх – ар няврємăӊ хоттєӆ ёха вәсӑт. Кăтӊăн хуща 11 пушăх сєма питăс. Тәп катра пурайн ар пєлăк тёпие пӑӆтап мәш эвăӆт сурма йисӑт, хәӆум няврємие тәп хăщăс.

Ащеӆ, Роман Егоро­вич, 27 оӆа тәп йис, хән Вуӆаӊ ӆаӆь оӆӊитсы. Ӆўв вой веӆпăсӆăты мєт тәс хәя аӆьщăсы. Щи пăта вуракăт пиӆа тарăнӆӑты ăн вўсы, ӆаӆь пăта тарма вой сух веӆты партсы.

Вәйт ӆор тыӆӑщ 7-мит хӑтӆӑн хӑнты ими, ар оӆ хӑнты ративайн рәпитум нє Раиса Михайловна Хромова (Неттина) 60 оӆа йис, щирн ӆўвеӆа ар хошум ясӑӊ лупӆўв. Еӆӆы хўв йис, хўв нәпӑт тумтака ат вәӆ! 

Кашӑӊ оӆ иса мўв ӆуваттыйн, иса тӑхетн вәйт ӆор тыӆӑщн 9-мит хӑтӆӑн мӑӊхӑтӆ вєрӑнтӆа, щит йис вәӆупсыйн вәӆты мир пӑта вєрум мӑӊхӑтӆ. Щимӑщ хӑтӆ вєрты оӆӊитса 1994-мит оӆн Генеральной Ассамблея Организация Объединённых Наций поступсы щира. Тӑм мӑӊхӑтӆӑн мўв ӆуваттыйн, кашӑӊ мўв сўӊӑн, йис вәӆупсыйн вәӆты мир оӆӑӊӑн путӑртӆа.

Ма рәт вошим сӑмӑӊа тӑйӆєм 
Щӑта нӑӊ ӆыӆыен оӆӑӊ,
Щӑта нӑӊ вәӆупсэн оӆӑӊ.

Сўмӑтвош район хуща вәӆты Тэк вошев тӑм оӆ 70 тӑӆа йис, щи пӑта лыпӑт тыӆӑщн 17-мит хӑтӆӑн тӑта вән мӑӊхӑтӆ вєрӑнтса. Оӆӑт мӑнӆӑт, нәптӑт мӑнӆӑт, йиӆуп ёх сєма питӆӑт, йиӆуп ёх єнумӆӑт, щиты щи Тэк вош вәӆупсы еӆӆы мӑнӆ. Вәна вум ёх путӑртты щирн, тӑм вошев 300-кєм оӆа щи йис.