Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Хӑнты мир эвӑӆт вәӆум хўр хӑншты хә Митрофан Алексеевич Тебетев шәӊӑт вәйт ӆор тыӆӑщ 8-мит хӑтӆӑн 95 оӆа ӆәӆн йис. Тӑм вуӆаӊ хә 1924-мит оӆн Манстӑр районӑн Лохтоткәр­тӑн сєма питӑс. Ӑӊкеӆ-ащеӆ Арина Фёдоровна па Алексей Михайлович Тебетевӊӑн Холопанты кәрт эвӑӆт вәсӊӑн.

Вәйт ӆор тыӆӑщ 9-мит хӑтӆӑн «Торум Маа» нємпи катра пурмӑсӑт ӆавӑӆты тӑхийн «Ма ай ми­рим» нємпи мӑӊ­хӑтӆ вәс. Щит, вантэ, Мўвтєӆ шуши мир хӑтӆа ӆэщӑтсы, мӑта ут 25 оӆ юхӆы ООН тӑхи ёх нємасыя пос­тупсыйн хӑншсӑт. Щи пура вўш эвӑӆт иса мўв хўваттыйн арсыр мирӑт щи хӑтӆ постӑӆӑт.
 

Вәщ тыӆӑщ 8-митн Россия мўв ӆуваттыйн мир хоттєӆ ёх сӑмӑӊа па тўӊщирӑӊа вәӆты щи­рӑт мӑӊхӑтӆ пориӆӑсӑт. Ёмвошн ищи щи хӑтӆ «Торум Маа» хот хущи ванӆтупсы вєрӑнтсы. Щӑ­та ӆыв шуши мирӑт мой вєр оӆӑӊӑн путӑртсӑт па щи пӑта арсыр мосты пурмӑсӑт ванӆтӑсӑт.

Хәтъяӊ тӑӆ мӑр округ творчества хотн рәпит­ты хуятӑт Югра мўвн вәӆты мирӑт эвӑӆт арсыр йис пурмӑсӑт, ариты-якты вєрӑт ӑкӑтӆӑт па еӆӆы тәӆӑт. Щит пӑта сыр-сыр вәйтантупсэт, ванӆтупсэт, вәнӆтӑты вєрӑт, арӑӊ-якӑӊ хотӑт вєрӑнтӆӑт. Мєт мосты па лутӑӊ вєр щит хӑнты кәртӑта па вәнт шушета пурмӑсӑт па арӑт-пут­рӑт ӑкӑтман ӊхты.

Сәрханӆ мўвн Угут вошн ёнтӑсты вєрӑӊ нє Альбина Лазаревна Ярсомова вәӆ. Ӆўв мўвӑӆн тәса ёнтӑсты ёх кўтн арсыр кӑсупсэтн кӑсӆ. Имуӆтыйн 2013-мит оӆн «Мастер года» нєм ёша павтӑс. Щӑӆта 2014-мит оӆн иса мўвӑт эвӑӆт ӑкмиӆум вєрӑнтты ёх мӑӊхӑтӆ пурайн пўнӑӊ сўх ёнтман нўх питӑс. Тӑм юхан мўв нєӊие 2019-мит оӆн йинтпӑӊ, вєрӑӊ мир кўтн Югра мўв губернатор вән мойӆупсыйн катӆуптӑсы. ўв пиаа ма тӑм ванӑн вәйтантыйӆсум па иньщӑссєм.

Тӑм ванӑн вәщ тыӆӑщ 12-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт па 13-мит хӑтӆ вәнта финно-угрӑт «Лов­лон бикыв» (Хӑннєхә ӆыӆӑӊ нумӑс) III-мит ли­те­ратурной вәйтантупсы вәс. Щимӑщ вєр нє­ма­сыя кашӑӊ кӑт оӆ мӑр ӆўӊ кўтупн Кудымкар мӑӊ­хӑтӆ постӑты пурайн этнокультурной тӑ­хийн рәпитты па киникайт хӑншты хӑннєхуя­тӑт ӆэщӑтты вўянтсӑт.

Хәӆмит оӆ Ным Няръёх кәртӑн мир ӑктӑщ­ӆӑт, ӆәӆн хўӆ веӆпӑсӆӑты ёх мӑӊхӑтӆ постӑ­ты, арсыр кӑсупсэтн юнтты па єпӆӑӊ хўӆ хошум йиӊк кавӑртты.

мӑӊхӑтӆа арсыр кәртӑт па вошӑт, щит Октябрьской, Пе­ре­грёбной, Югорск, Игрим, Радужной, Ём­вош па Петра хон вош эвӑӆт мойӊ мир юхӑт­сӑт. Ӆыв хәт коман­дая ортӑссӑт. Щи хӑтӆ еша ртӑс, тәп юхтум хуя­тӑт щит эвӑӆт ӑн пакӑн­сӑт, кӑсупсэта ӆэщӑ­тыйӆсӑт, пӑсан вєрсӑт, хўӆ кавӑртсӑт.

«Нумсӑӊ ёх» няврєм кәртӑн лыпӑт тыӆӑщ 20-26-мит хӑтӆӑтн «Амня юхан моньщӑт» оӆӑӊ­мит смена вәс. Ӆапӑт хӑтӆ мӑр няврємӑт ар­сыр әмӑщ па ущхўӆь вє­рӑт вєрсӑт. Щит: мастер-классӑт, проектӑт, квес­тӑт па юнтӑт. Няврє­мӑт хӑнты моньщ оӆӑӊӑн вєр ӆэщӑтсӑт, ӆәӆн хӑнты моньщ оӆӑӊӑн па мир хуятӑт уша ат вєрсӑт. Хӑтӆ мӑр тӑмӑщ вєр вәс: аӆӑӊая няврємӑт про­ектӑт пиӆа рәпитсӑт, нәмӑссӑт, муй иты хӑнты моньщӑн вәӆты Моньщ нє, Пур нє, Кар ими, Ими хиӆы тӑм вә­ӆупсыйн аршӑк мирн ат вәӆыйт. Няврємӑта әмӑщ вәс. Ӆыв лупсӑт, тӑм утӑт интернет хўват ванӆтӑты.

Тӑта мосванӑн ӆыпӑт тыӆӑщ 29-30-мит хӑт­ӆӑтн Муши вошн Ӆорвош районӑн Ямал мўвн «Ӆорвош мўвєм» II-мит вәйтантупсы вәс. Щи мӑӊхӑтӆа шуши мирӑт Тюмень, Ёмвош, Пуӆ­ӊавӑт, Катравош па Вухсарка Приуральской район, Тарко-Сале вош Пуровской район эвӑӆт па Ӆорвош район луваттыйн вәӆты хӑнтэт, сӑранӑт, рўщӑт па па мирӑт иха вәйтантупсыя юхтыйӆсӑт. Мєт ай хӑнты кәртыет эвӑӆт тӑмӑщ вәйтантупсыя хӑннєхуятӑт ищиты тыв ӑктӑщсӑт, щит: Ямкәрт па Касум нюӆ ёх. Араттєӆн 270-кєм хӑннєхә мӑӊ­хӑтӆ постӑты иха ӑкмӑс. Щи тумпийн, Муши вошӑӊ хәйт-нєӊӑт эвӑӆт 300 муӆтаскєм хуят па вәс.

Ёмвошн хӑнтэт, вухаӆят «Торум Маа» йис кәртӑн вуӆаӊ поэт ики Юван Шесталов нәмӑӆ­мӑты вәйтантупсы вәс. Вантэ, там нємӑӊ-сыйӊ хӑннєхә вухаӆь ясӑӊӑн ар путӑр хӑншӑс. Ӆўв мирӆ, мўвӆ Найӆ-Вәртӑӆ ара арисӑӆэ, путӑра путӑртсӑӆэ.