Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Сәрханӆ мўвн Угут вошн ёнтӑсты вєрӑӊ нє Альбина Лазаревна Ярсомова вәӆ. Ӆўв мўвӑӆн тәса ёнтӑсты ёх кўтн арсыр кӑсупсэтн кӑсӆ. Имуӆтыйн 2013-мит оӆн «Мастер года» нєм ёша павтӑс. Щӑӆта 2014-мит оӆн иса мўвӑт эвӑӆт ӑкмиӆум вєрӑнтты ёх мӑӊхӑтӆ пурайн пўнӑӊ сўх ёнтман нўх питӑс. Тӑм юхан мўв нєӊие 2019-мит оӆн йинтпӑӊ, вєрӑӊ мир кўтн Югра мўв губернатор вән мойӆупсыйн катӆуптӑсы. ўв пиаа ма тӑм ванӑн вәйтантыйӆсум па иньщӑссєм.

Тӑм ванӑн вәщ тыӆӑщ 12-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт па 13-мит хӑтӆ вәнта финно-угрӑт «Лов­лон бикыв» (Хӑннєхә ӆыӆӑӊ нумӑс) III-мит ли­те­ратурной вәйтантупсы вәс. Щимӑщ вєр нє­ма­сыя кашӑӊ кӑт оӆ мӑр ӆўӊ кўтупн Кудымкар мӑӊ­хӑтӆ постӑты пурайн этнокультурной тӑ­хийн рәпитты па киникайт хӑншты хӑннєхуя­тӑт ӆэщӑтты вўянтсӑт.

Хәӆмит оӆ Ным Няръёх кәртӑн мир ӑктӑщ­ӆӑт, ӆәӆн хўӆ веӆпӑсӆӑты ёх мӑӊхӑтӆ постӑ­ты, арсыр кӑсупсэтн юнтты па єпӆӑӊ хўӆ хошум йиӊк кавӑртты.

мӑӊхӑтӆа арсыр кәртӑт па вошӑт, щит Октябрьской, Пе­ре­грёбной, Югорск, Игрим, Радужной, Ём­вош па Петра хон вош эвӑӆт мойӊ мир юхӑт­сӑт. Ӆыв хәт коман­дая ортӑссӑт. Щи хӑтӆ еша ртӑс, тәп юхтум хуя­тӑт щит эвӑӆт ӑн пакӑн­сӑт, кӑсупсэта ӆэщӑ­тыйӆсӑт, пӑсан вєрсӑт, хўӆ кавӑртсӑт.

«Нумсӑӊ ёх» няврєм кәртӑн лыпӑт тыӆӑщ 20-26-мит хӑтӆӑтн «Амня юхан моньщӑт» оӆӑӊ­мит смена вәс. Ӆапӑт хӑтӆ мӑр няврємӑт ар­сыр әмӑщ па ущхўӆь вє­рӑт вєрсӑт. Щит: мастер-классӑт, проектӑт, квес­тӑт па юнтӑт. Няврє­мӑт хӑнты моньщ оӆӑӊӑн вєр ӆэщӑтсӑт, ӆәӆн хӑнты моньщ оӆӑӊӑн па мир хуятӑт уша ат вєрсӑт. Хӑтӆ мӑр тӑмӑщ вєр вәс: аӆӑӊая няврємӑт про­ектӑт пиӆа рәпитсӑт, нәмӑссӑт, муй иты хӑнты моньщӑн вәӆты Моньщ нє, Пур нє, Кар ими, Ими хиӆы тӑм вә­ӆупсыйн аршӑк мирн ат вәӆыйт. Няврємӑта әмӑщ вәс. Ӆыв лупсӑт, тӑм утӑт интернет хўват ванӆтӑты.

Тӑта мосванӑн ӆыпӑт тыӆӑщ 29-30-мит хӑт­ӆӑтн Муши вошн Ӆорвош районӑн Ямал мўвн «Ӆорвош мўвєм» II-мит вәйтантупсы вәс. Щи мӑӊхӑтӆа шуши мирӑт Тюмень, Ёмвош, Пуӆ­ӊавӑт, Катравош па Вухсарка Приуральской район, Тарко-Сале вош Пуровской район эвӑӆт па Ӆорвош район луваттыйн вәӆты хӑнтэт, сӑранӑт, рўщӑт па па мирӑт иха вәйтантупсыя юхтыйӆсӑт. Мєт ай хӑнты кәртыет эвӑӆт тӑмӑщ вәйтантупсыя хӑннєхуятӑт ищиты тыв ӑктӑщсӑт, щит: Ямкәрт па Касум нюӆ ёх. Араттєӆн 270-кєм хӑннєхә мӑӊ­хӑтӆ постӑты иха ӑкмӑс. Щи тумпийн, Муши вошӑӊ хәйт-нєӊӑт эвӑӆт 300 муӆтаскєм хуят па вәс.

Ёмвошн хӑнтэт, вухаӆят «Торум Маа» йис кәртӑн вуӆаӊ поэт ики Юван Шесталов нәмӑӆ­мӑты вәйтантупсы вәс. Вантэ, там нємӑӊ-сыйӊ хӑннєхә вухаӆь ясӑӊӑн ар путӑр хӑншӑс. Ӆўв мирӆ, мўвӆ Найӆ-Вәртӑӆ ара арисӑӆэ, путӑра путӑртсӑӆэ.

Лыпӑт тыӆӑщ 19-21-мит хӑтӆӑтн Ёмвошн округ творчества хотн няврємӑт вәнӆтӑты хуятӑт па пурмӑсӑт шавиты хотӑт хущи рәпитты ёх нємасыя нарӑсты х вєрты па щитн юнтты вәнӆтӑсыйт.
 

Лыпӑт тыӆӑщ 5-митн Ём­вошн йис тӑхет вәньӆьман тӑй­ты щира нєпека хӑншты вєр оӆӑӊӑн мирхот вәс. 

Щи хӑтӆӑн экспертной совет тӑхи ёх ӆапӑт вохты нєпек нух вантсӑт. Иса китум нєпекӑт кўтн тәп ит пирисӑт, щит «Нэӊэ» нєм­пи юрн мир ар. Тӑм нєпек Тайна Юрьевна Карымова китӑс. 

Мўң ӑшколаев няврємӑт Ёмвош район Селиярово кәрт эвӑт мєт оӑң пўш «Ремёсла и промыслы: прошлое и настоящее» нємуп мирхота ңхсӑт, щи ут тӑм оӆ товийн Ёмвош ремёслайт хотн мӑнӑс. Мос лупты, щимӑщ мирхот кашӑң о вєрӑнты, ән аршӑк няврєм па айат ёх пурмӑсӑт вєрты ат вўнтӑт. Арсыр вошӑт па кәртӑт эвӑт вєртутӑң эвет па пухӑт ӑктӑщийсӑт, ыв пурмӑс вєрты вєр оӑңӑн нумсӑң путрӑт путӑртсӑт па ыв вєрум пурмӑс­а мирхотӑң ёха вантӑсӑт. 

1999-мит оӆ вўш эвӑӆт «Торум Маа» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты па шавиты хот рәпатнекӑт әмӑщ вӑнӆтупсэт тумпийн мосты вәнӆтӑты хӑрӑт ӆэщӑтӆӑт.  Шуши мирӆўв йис пурмӑсӑт йиӆпатты щира ӆыв Ёмвош округев вошӑт па кәртӑт эвӑӆт йис вєрӑт ма вәты хӑннєхуятӑт вохӆӑт, ӆәӆн ванӆтӑты, хутыса йис щирн сыр-сыр пурмӑсӑт вєрсыйт. 

Тӑта ӆӑпи сєвсӑт, ню­хи хот ӆыпи пурмӑ­сӑт ӆэщӑтсӑт, сәнӑт ёнт­сӑт, вой-хўӆ веӆпӑсӆӑты вєра нємасыя щўӊкӑт вєрсӑт, увӑс мир няврєм пӑта сыр-сыр юнтутӑт па па мосты йис щирӑт йиӆпатсӑт.