Шуши мирев вәԯупсы - Жизнь хантыйского народа

Васы мӑнты тыӆӑщ 5-мит хӑтӑӆн мўв мўхӑӆ мир няврєм вәнӆтӑты ёх мӑӊхӑтӆ постӑсӑт. Ёмвош округн ар хӑннєхә ай тёпиет рәт ясӊӑта вәнӆтуман рәпитӆӑт. Тӑм вуӆаӊ мӑӊхӑтӆ ӆєпн эвет па пухӑт хӑнты, рўщ ясӊӑта вәнӆтӑты нє Олеся Вячеславовна Хандыбина оӆӑӊӑн хӑншӆум. 

Югра мўв увӑс пєлӑкн Cўмӑт­вош районӑн ай Ас хонӑӊӑн Тэк кәрт вәӆ. Тӑм вошн хўв йистєӆн Ас хӑнты мир вәӆӆӑт. Тэк кәртӑӊ ёх ӆыв рәт ясӊеӆн ариӆӑт, кўтэӆн путӑртӆӑт. Няврємӑт хӑтӆ мӑр тӑйты хотн ай тёпиет хӑнты ясӑӊа вәнӆтӑӆыйт. Щӑӆта ӑш­колайн няврємӑт рәт ясӑӊ ищи уша вєрӆӑт. 

Щи оӆӑӊӑн Сәрхӑнӆ вошн Ас потты тыӆӑщ 1-2-мит хӑтӆӊӑнӑн «Вўэт авӑты мўвтє ёх» оса тӑхи мирхотн уша йис. Интӑм ӆыв кимит пўш ӑктӑщийӆсӑт, ӆәӆн уша павӑтты, муй щирн вўӆы тӑйты мўвтєӆ мир вәӆӑт, муй вўрн вўэт авӑӑт па муйсӑр нўшайт тӑйӑт.

Тӑм ванӑн Нуви сӑӊхум район Ваньщавӑт кәрта ӊхсум. Щӑта киникайт ӆўӊӑтты хотн рәпитты нє Нина Васильевна Шабаршина пиӆа вәйтантыйӆсум. Ӆўв 40 оӆ мӑр щи тӑхийн рәпитӆ. Путӑртӑс, муйсӑр мирхотӑт мӑнум ӆўӊ мӑр ӆэщӑтӑс. 

Тӑм ванӑн ма Касум мўв «Нумсӑӊ ёх» нємпи ӆўӊ пурайн няврємӑт пӑта ӆэщӑтум рўтьщӑты тӑхи оӆӑӊӑн айкеӆ тәсум. Итәх ёхӆаӆ пиӆа вәйтантыйӆсум па уша вєрсєм, хутыса ӆыв хәс оӆ мӑр няврємӑт пиӆа вәсӑт, муйсӑр йиӆуп вєрӑт ӆэщӑтсӑт па муй щирн мӑӊхӑтӆэӆ постӑсӑт. 

Ешaвуӆ няврэм вунӆ­тӑты ёх емӑӊхӑтӆ питӆ. Ма щи хӑтӆ ещаӆт Ём­вошн иха вунӆ­тыём ёхӆама вўща ясӑӊ кит­ӆм па м ясӑӊ ястӑты ӆӑӊхаӆм. Мўӊ 1968-1972-мет тӑӆӑтн 83-мет группайн вунӆ­тыйӆсўв. Тынӑӊ м ёх, ма пиӆэма вуӆм, вунӆ­тыём нэӊиеӆӑм, нынан ма ӆӑнхаӆм тӑӆаӊ кўр па тӑӆаӊ ёш, хўв па еӆ­ӆы тумтака вуӆаты, хи­ӆыӆӑн ма энмӑӆтаты, няврэмӆӑнӑн мосман ат тӑйӆайты, вунӆтыём няврэмӆӑнӑн ат нум­ӆайты. 

Щи оӆӑӊӑн Корлики кәртӑн сєма питум, тӑта вәӆты па Вах юхан хонӑӊӑн хӑнтэт йис вәӆупсы тәты нє Антонина Алексеевна Исаева (Прасина) лупӑс. Ӆўв кәртӑӊ культура хот кәща Светлана Николаевна Ульянова пӑта мєт вуӆаӊ ӆӑӊкӑр нє, арсыр вєрӑтн нётӆ.

Касум мўвн Вўтвош пўӊӑӆн ар хӑнты мир вўӆы ӆавӑӆман, вой-хўӆ веӆпӑсӆуман вәӆӆӑт. Имуӆтыйн щи мўвн арӑӊ, монь­щӑӊ каркам па м нумсуп ики Данил Николаевич Тарлин вәс. Ма ӆӑӊхаӆум тӑм хуят оӆӑӊӑн хӑншты. 

Ӆўв Помут вошн сєма питӑс па єнмӑс. Ая вәӆум оӆӆаӆ кєнӑт ӑн вәсӑт. Вантэ, хәӆум оӆа тәп ювмаӆн ӑӊкиеӆ хўв пӑнта мӑнӑс. Щиты ай пухие ащеӆн єнмӑӆса. Ӑӊки лупум нявлӑк ясӑӊ ӑн нәмӆ па ӑӊкие шӑншӑн ӑн пуньхємӑс. Муй тӑхия ащеӆ вў­ӆєӊ әхӑӆн ӆєӆумӆ, ӆўв әхӑӆ пу­шия щи омсумӆа. Щиты пухие шә­кащ­ман єнмӑс. 

м арат оӆ юхӆы йиӊк оӆӑӊӑн кина вәс. Щӑта Ямал мўв хӑнты вўӆєӊ ики аӆьсы. Щит, нєш, округев ӆуваттыйн вәтаӊ нє Римма Михайловна Потпот акеӆ пух Никита Николаевич Тользин. Кинайн ӆўв хоттєӆ ёхӆаӆ пиӆа вўӆэтн касӆӑс па лупӑс, хуты ӑӆ йиӊк яньщты мосӆ. Тумтак икия вәс, тәп тӑм ванӑн Римма эвӑӆт уша вєрсєм, хуты тәняӆ ӆўв ӑнтәма йис.

Витя Лозямов:
– «Нумсӑӊ ёх» тӑхия ма 2010-мит оӆ вўш эвӑӆт юхтыйӆты питсум. Тӑта шєӊк әмӑщ. Кашӑӊ рўть­щӑты хӑрн йиӆуп хуя­тӑт пиӆа вәтаӊа йиӆум. Ӆыв пиӆаӆа путӑртӆум, хәӆӑнтӆум па вантӆум, муй щирн ӆыв йис пур­мӑсӑт вєрӆӑт. Ма па ма хошты вєрӆам ванӆ­тӑӆум. Тӑмхӑтӆ ма х эвӑӆт нёӆ вєрӆум. Мой­ӊа юхтум ёха щи вєр ванӆтӑӆум. Интӑм ма 18 оӆа йисум. Нуви сӑӊхум вошн кимит курсӑн кар­ты әхӑӆ йиӆпатты вєра вәнӆтыйӆӆум. 

Кашӑӊ сўс мўв ӆуваттыйн эвет, пухӑт вәнӆтыйӆты вў­нтӆӑт. Няврєм вәнӆтӑты ёх ӆывты ӆўӊӑтты, хӑншаньщты па тәса, ма вәӆупсы хўват шәшты вәнӆтӑӆаӆ. Хўв йис тєӆн вәнӆтыйӆты вєрӑт мєт мосман тӑйӆайт. Тәса рәпитты учитель унтасн эвет, пухӑт вәӆупсы хўват ма мира нётӆӑт па ӆыв вещкат нумсуп хӑннєхәя єнумӆӑт. Вантэ, муй иты айӆат ёх вәнӆтӑӆыйт, щимӑщ хуятӑт питӆӑт еӆӆы мўӊ мўвевн рәпитты. Ма тӑм ванӑн няврємӑт вәнӆтӑты хӑн­ты имие Марина Александровна Прасина пиӆа вәйтантыйӆсум па путартсумн.

– Путӑртэ, муй тӑхийн рә­питӆӑн?