Тӑм йисн мўӊ вана тӑйӆэв мӑӊ Йиӆуп оӆ хӑтӆэв, щи хӑтӆ пӑта пори пӑсан вєрӑнтӆа ат кўтупн, ван хӑтӆуп тыӆщев 31-мит хӑтӆ сухӑнтыйн па Ас хӑӆты тыӆщев оӆӑӊ хӑтӆӑӆ оӆӊиттыйн. «Йиӆуп оӆ мӑӊхӑтӆ пориты вєр» поступсы 1699-мит оӆн Пётр I хӑншӑс, щирн ӆўв йиӆуп, Юлианской щира оӆӑт ӆўӊтӑсты партсӑӆӆэ. Мєт оӆӑӊ хот ӆыпийн хәӆ х омсӑӆтӑсы хон икев хотн – щит 1817-мит оӆн.

Тӑм мӑӊхӑтӆ Европа хуща вәӆты ёх эвӑӆт юхтӑс. Щит ӆыв йис пориты вєрӑт эвӑӆт тывум ут. Ӛхӑт па йис рўщӑт пориты вєрӑт пиӆа ӆыӆӆӑс. Щит пӑта рўщӑтн вана вўсы па рўщ мӑӊхӑтӆа щи йис. Арсыр мирев йис вєрӑт ки вўты, щи кўтн па хӑнтэт оӆӑӊӑн ки лупӆўв, йиӆуп оӆ щира ӆўӊӑтты мӑӊхӑтӆ тӑӆ кўтупн ӑн вєрӑнтса. Йиӆуп оӆ оӆӑӊ хӑтӆ – щит Тәрум ащев па щира кєрӆӑты хӑтӆ, тови пєӆа муй па тӑӆ пєӆа кєрӆӑтаӆн – щит йиӆуп оӆа ӆўӊӑтса. Хӑнтэт хуща йиӆуп оӆ оӆӑӊ хӑтӆ постуман вәс, хән Тәрум ащев тови пєӆа кєрӆыӆӑс, щит хӑтӆ, хән мўӊ мўвева морты мўв тухӆӑӊ войт юхӑтты питӆӑт, мўӊ вәӆэв, мєт оӆӑӊ тыв вурӊайт юхӑтӆӑт, вурӊа юхӑтты хӑтӆ йиӆуп оӆ оӆӑӊ хӑтӆа щи ӆўӊӑтса. Тәх мирев па йиӆуп оӆ оӆӑӊ хӑтӆа ӆўӊ­тыйӆсӑт вўӆэт па кўрӑӊ войт вохантты хӑтӆӑт, па щирӑт па вәсӑт. Щи хӑтӆӑт вєрӑнтсайт товийн муй па сўсн. Тӑм хӑтӆ хурасуп мӑӊхӑтӆ, хән хәӆ х хота омсӑӆтӑӆы па мойӆупсэт ёха мойӆӑӆыйт, хӑнтэт щи­мӑщ хӑтӆ ӑн тӑйсӑт.

Тӑм хӑтӆ араӆ пєлӑк хӑн­тыӆўв вәнт кәртӑт эвӑӆт йира питсӑт, ай вошӑт па вән вошӑт хӑра павтӑссӑт, щит пӑта рўщӑт иты тӑмӑщ мӑӊхӑтӆ вєрӑнтты питсӑт. Мўӊ вәна вум хӑннєхә Татьяна Александровна Молданова эвӑӆт инь­щӑссўв, хән ӆўв мєт оӆӑӊ пўш хотн омсӑӆтӑты ху­рамӑӊ хәӆ х шиваӆӑс па хән Йиӆуп оӆ мӑӊхӑтӆӑтн пори пӑсан вєрты питӑс.

Татьяна Александровна сєма питӑс Вўтвошн Сў­мӑтвош районӑн. Хәӆмит класс вәнта щи вошн вәнӆ­тыӆӑс. Щит 1957–1959-мит оӆӑтн, Вўтвошн вәӆум хӑнтэт щирн, тӑӆ Йиӆуп оӆ мӑӊхӑтӆ ӑн тӑйсӑт, ӑш­колайн хәӆ х ищи ӑн ом­сӑӆтыйӆса.

Мєт оӆӑӊ юхи тўвум хәӆ х ӆўв шиваӆӑс ӑшколая мӑнум оӆӑӆн. 

- Щи хәӆ х ма шива­ӆӑсум рўщ леккар ими хотн – щит Антони­на Игнатьевна Аликова. Вәсӑт муй ӑнтә щи х хуща юнтты утӑт, щит ма иса ӑн нәмӆєм. Нумсємн хәӆа ихтум калащӑт тәп хӑщсӑт, щи калащӑт щӑӆ­та мўӊева ортсайт. Щи пурайн Вўтвоша мӑвӑт муй па печенья нянят ӑн тәтьӆясыйт, мосӑӊ, щи пӑта калащӑт вәсӑт. Ӛхӑт па, хән мўӊ Касума касӑӆсўв, ма мєт оӆӑӊ пўш нумсємн хӑщӑс хурамтум хәӆ х, щи х ӑшколайн вәс. Щирн урокӑтн мўӊ нєпекӑт арсыр оӆюпн нєрийӆсўв, па вутаӊшӑк рӑсӊа щира эвтыйӆсўв, щи пийн иха лак щира аймиияӆсўв па щи лакӑт иха кӑртыйӆсўв. Щимӑщ кӑртум кӑрӑтн хәӆ хев хурамтуман щи вәс. Мойӆупсыйн мийӆясыюв муй ӑнтә, щи вєр ӑн нәм­ӆєм. Мийӆясыюв ки, аӆ­па, нумӑсн амтум рўвӆ хӑ­щӑс, – путӑртӑӆ Татьяна Александровна.

Мєт оӆӑӊ ёлка ӑӊкел-ащеӆ хотн вєрӑнтса, хән Татья 8-мит классӑн вәнӆтыӆӑс. Ӆўв ясӊӑӆн, хәӆ х пириты пӑта ӆўв ащеӆ Александр Ивано­вич пиӆа вәнта ӊхсӑӊӑн. Хәӆ х хурамтты пӑта хурамӑт ӆўв Ольга па Марина апӑлнєӊӆаӆ пиӆа вєрӑс: 

- Щит ищи вәсӑт иха кӑртум нєпек лакӑт, щи муӆтас па ар хурасуп нє­пек расӊаятн хурамтсэв, аӆпа, щит «рт». Нєпек эвӑӆт апӑлнєӊӑӆам пиӆа па Китай мўв щир фо­нарикӑт па гирляндайт вєрсўв. Щитӆўв ищи хәӆ ха мәступсӑӆўв па хот йитӊевн ихӑтсўв. Щи оӆӑтн, аӆпа, мєт оӆӑӊ пўш ай утӆам ӑшкола эвӑӆт мойӆупсы хирӑт тәсӑт, щӑ­та мавӑт па єпӆӑӊ нянӑт вәсӑт. 

Ӆәтум юнтутӑтн ху­рам­тум хәӆ х мєт оӆӑӊ пўш Татьяна Александровна хотӑӆн омсӑӆтӑс, хән ӆўв институт етшумаӆ пийн Мурманской об­ласть Сафоново вошн няврємӑт вәнӆтуман вәс. Щирн тынысайт ишни лыс эвӑӆт вєрум нохрӑт, сӑк гирляндайт, тўтӑӊ гирлянда хуӆна ӑн тӑйс. Хәӆ х әхтыйн вет ёшпи хәс вәс.

Тӑм хӑтӆ хәӆ х ар щира хурамтты пищ вәӆ. Татьяна Александровна хотн тӑм тывты Йиӆуп оӆ пӑта кӑт хурамтум хәӆ хӊӑн ӆоӆьӆӑӊӑн. Щит Оксана меньӆ ӆәтум па хурамтум хәӆ хӊӑн.   

Путӑр хӑншӑс: 
Пётр Молданов