Ёмвошн лыпӑт хойты тыӆӑщ 4-мит хӑтӑӆн йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи «Лабаз. Сумьях. Ӆупас» нємпи ванӆтупсы пўншса.

Мўӊ увӑс мўвевн хӑнтэт, вухаӆят, юр­нӑт хўв йис вўш эвӑӆт вәӆӆӑт. Тӑм увӑс мўвн кєн хән вәӆты? Щирн шу­ши мирев вәнӆсӑт тўӊа-щирӑӊа пурмӑсӆаӆ па ӆєтутӆаӆ шавиты щира ӆупасӑт омӑсты. 

Шуши мирев кашӑӊ хоттэӆ ёх кан ӆупасӑт ӆәмӑтсухӑт, ӆєтут па сыр-сыр пурмӑсӑт шавиты щира тӑйсӑт. Хә ёх ӆыв веӆпӑсӆӑты пурмӑсӆаӆ кеши ищи атэӆт ӆупас па тӑйсӑт. Нє ёх ӆыв щиреӆн ищи вєрӑнтты пурмӑс­ӆаӆ, ӆєтут пунты кеши па ӆупасыет тӑйсӑт. 

Ӆупас иӆпийн әхӆӑт, ай хопӑт рт-ӆоньщ эӆты сайӆты щи­ра ом­сӑӆ­тыйӆсайт. Па щи тумпи мӑӊ тӑхетн па ӆу­пасӑт вәӆӆӑт. 
Иса ӆупасӑт нємасыя хўв аӊкӆӑта нух омсӑӆ­ӆайт, ӆәӆн товийн йиӊкӑн аӆ вўӆайт па ай войлэӊ­кет щий аӆ ӆуӊсӑт. 

Йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи хурӑт шавиӆайт. Щӑта рәпитты ёх ар оӆ мӑр шуши мир вәтьща вәӆты тӑхета ӊхӆӑт. Ӆыв хура вўюм ӆупасӑт мўӊ ин щи тӑм ванӆтупсыйн щи вантӆўв. 
Тӑм ванӆтупсыйн вәӆ­ӆӑт хурӑт, мӑта утӑт 2009-мит оӆн Наталья Красно­пеева Новьюхов рәт хущи Сўмӑтвош района Юхӑӊ кәрта ӊхмаӆ пурайн вєрӑс. Щи оӆӑӊӑн ӆув путӑртӑс:  

 Щи пурайн ма нє хуят ай лупасые хура вўсум, щӑта ӆыпийн йис пурмӑсӑт хуӆна вәсӑт. Щи ӆупас ов щӑры тӑӆаӊ х эӆты вєрман вәс, па хура вўсєм. Ин тӑм йисн щиты нємӑӆт хуят ӑн вєрӆ. Хә хуят ӆупас па хура вўсум. Щи пурайн ма вантсєм, тӑм Новьюхов хоттєӆ рәт ёх вән хуятӆаӆ эӆты хӑщум йис хӑнты пурмӑсӑт шєӊк ма шавиман тӑйӆэӆ. 

Зоя Никифоровна Ло­зямова ӆўв рәт кәртӑӆн вәӆты мӑӊ ӆупас оӆӑӊӑн путӑртӑс. Ӆўв ма нәмӆӑ­ӆэ, муйсӑр мутра вәс ӆупас ов вєрум пурайн. Щит ӆўв ащеӆ вєрум ов, йис ёх щимӑщ пищ па вәйтсэӆ. Мӑта хуят щи мутра ӑн ки вәятӆ, ӆупас овӑӆ пўншты щир ӑнтәм. Зоя Никифоровна ястӑӆ: 

- Ащєм ӆупас аӊкӆӑт тунтыйн ювӑртысӆэ. Тунты ӆыпи пєлкӑӆ кимӆы вєр­ӆа, щирн ай вой щи тунты хўват ӆыпия ӑн питӆ, иӆ хӑтумӑӆ. Мўӊ хот пўӊӆэвн кӑт ӆупас тӑйсўв. Йитн мўӊ сӑхӑт, молщаӊӑт, вайт шависўв. Кимет ӆупасэвн па ӆєтутӆӑв вәсӑт, щит сорум хўӆ, сорум нюхи.

Тӑта ванӆтупсыйн вє­рӑнтты пурмӑсӑт вәӆӆӑт, щитӑт ӆупас омӑсты пу­райн моссӑт па щӑта ша­виман тӑйсайт.
Йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи вәнтӑн арсыр ӆупас па омӑсӆ. Итӑӆ хә ёх веӆ­пӑсӆӑты па пурмӑсӑт ша­виты щира. Щит Еремей Айпин Роман щатьщащеӆ ӆэщӑтум ӆупас. Ӆўв Ефрем вән яйн нётса. Щи омсум вўш эӆты ӆупас 113-мит тӑӆа йис. Ин па хӑтӆ вәнты щи омӑсӆ. Мойӊ ёх ат вантӆӑт,  муй щирн йис пура вўш эвӑӆт увӑс мир туӊа-щирӑӊа вєрӑнтты хошсӑт.

Путӑр хӑншӑс: Наталья Морозова