Шульгин рәт хӑнты ими
«Хӑнты ясӑӊ» газетаев ӆўӊӑтты тынӑӊ ёх, тӑмхӑтӆ ма нынана ма упєм Елена Алексеевна Шульгина оӆӑӊӑн па ӆўв ӆўӊтарӆаӆ па амаматщет хӑншӆум.
Елена Алексеевна Шульгина лыпӑт єнумты тыӆӑщ 11-мит хӑтӆӑн 1958-мит оӆн Ямал мўв Ӆорвош район Илья-кәртӑн (Асов кәрт сельсовет) сєма питӑс. Ӆўв вән щемьяйн мєт ай эвия вәс.
Ащеӆ хўӆ па вой веӆпӑсӆуман вәс, ӑӊкеӆ ӆўвеӆа нётӑс. Айтєӆн ай Еля хӑнты ясӑӊ кўтн єнмӑс, рәт ясӑӊӑн арӑт хәӆӑнтӑс, арсыр йис вєрӑт па пўпи якхот вантӑс. Ӆўв ащеӆ Алексей Семёнович Шульгин м веӆпӑс хәя вәс, пўпи якты хот вєрӑнтӑс. Ӑӊкеӆ Евдокия Степановна (эви опращ нємӆ Тарасова) тәса ёнтӑсты нєӊа вәс, ёнтасман иса пурайн арийс, йис путрӑт, моньщӑт моньщӑс.
Елена Алексеевна ма ӑшкола етшуптумаӆ пийн Тәпӑӆ вошн рыбопромышленной техникумн вәнӆтыӆӑс па вух ӆўӊӑтты нєӊа йис. Ар оӆ Асов кәртӑн хўӆ веӆпӑсӆӑты тӑхийн вух ӆўӊӑтты нєӊа рәпитӑс, щӑӆта пенсияя мӑнты еӆпийн хӑтӆ мӑр ай няврємӑт тӑйты хотн завхоза рәпитӑс.
Вет няврєм єнмӑӆтӑс, и няврємӆ ăнтәма йис, нӆ хуят хуӆыева вәна йисӑт. Юра оӆӑӊмит хиӆэӆ сєма питум пурайн амтӑӊ Елена Алексеевна ӆўв оӆӊӑӆн оӆӑӊмит ӆўӊтарӑӆ хӑншӑс. Щи пийн ӆўӊтарӑт хӑншты питӑс. Щитӑт ар сува пунӆӑӆэ – арӑт тывӆӑт, щитӑт Асов кәртӑӊ «Ӆапӑт эви» ариты тӑхи ёх пиӆа арийӆ. Щи тӑхи ёх ванкўтӆы арсыр мӑӊхӑтӆӑта ӊхийӆӆӑт. Щи тумпи Елена Алексеевна тәса ёнтӑсӆ, тыянтӑӆ, тунты эвӑӆт арсыр хушапӑт вєрӆ, арсыр мосты пурмӑсӑт вєрӆ, лекщитты щира арсыр турнӑт ӑкӑтӆ, щирн арсыр ванӆтупсэта ӊхийӆ. Хӑнты мир йис вєрӑт ӆавӑӆман тӑйӆ па айӆат ёх щи вєрӑта вәнӆтӑӆ, щит пӑта ишӑкты нєпекӑт ёша хоӆумтӑӆ.
Тӑм товийн ӆўв щемьяеӆн Артём хиӆэӆ сєма питӑс, щирн ар хӑншӑс. Щитӑт тӑм ванӑн Е.А. Шульгина рәт ӆорвош хӑнты ясӑӊӑн китӑс, ӆўӊтаты!
Оӆм ар
Тӑм товийн сэма питӑс
Ищки мўвн ай пхие.
вӑс турма ӆыӆӑӆ ёхтӑс –
Ай эвием ай пшхие
Ай Ас мўвӑӊ хятые,
Хӑнты мирев ай пхие.
Ма тўрсыем хуӆӑнтыя –
Шитак-шитак оӆыӆыя!
Ёшиен ёша виӆыя,
Кўриен кўра виӆыя!
Тумтака нӑӊ энмиӆыя!
Апрӑӊа нӑӊ уӆыӆыя!
Еӆӆы Сорни Наен пиӆн
Шук аӆ ванта, щўнь туп уйта!
Кӑӆтащ Аӊки, ӆавӆые!
Турм Ащи, шавиӆые,
вӑс мирэв ай пхие,
Хӑнты ёхӆан ай щущие!
Умӑщ шек
вӑс мўвием:
Ищки турмиеӆ,
Нви ӆоньщиеӆ –
Сӑмева умащ шек.
Тви прайн:
Нўм мўв воиет
Тый ёхӑттэӆăн –
Мўӊева умӑщ шек.
Ӆўӊ щўняӊ прайн:
Сорни хӑтӆыет,
Мелӑк турмие –
Уӆтыя умӑщ шек.
Сўсн мӑнтэӆн
Пеӆӊайт кўтн,
Энмм воиет –
Вантыя умӑщ шек.
Амаматщет
Ӆўӊӑн па тӑӆн и хрпи сӑх тӑйӆ (Хўӆ).
Сўмӑт иӆпийн вўрты порхӑӊ ху ӆойӆ (Толӑх).
Ут хӑрн эвет нви ернасн ӆойӆӑт всты хшам пнмеӆ (Сўмтӑт).
х кўтпн ӆанты лопас (Ух).
Катра нэ емӑӆаӆ, яӆп нэ ӑнт емăӆаӆ (х аӊкаӆ).
Шӑнш паӆат ху ас вушӑӆ (Порӆи).
Сот ху и эӆты оӆӆӑт (Павӑртӑт).
Карты ху ӆявӑтӆ, х ху рупитӆ (Кев пут па ӆый).
Йиӊк иӆпийн кумры хот (Пун).
Кӑт ур хот, кӑт наӊк (Вўӆы пăӆӑт па оӊтӑт).
Щюӊ пăтыйн ӆэӆ Най омӑсӆ (Тўтщаӊ).
Путӑр хӑншӑс: Людмила Гурьева



