Ас хӑӆты тыӆӑщн 28-мит хӑтӆӑн «Реки жизни обских угров» ванӆтупсэт вєрты хот йитн «Торум Маа» пурмӑс ӑкӑтты па ша­виты хот хуща «Хӑн­нєхә исӑт ӊхты пӑнт хўват» ӑктупсы вәс, щӑта путӑр мӑ­нӑс хӑнтэт вєрты вәӆмӑт оӆӑӊӑн па муй вўрн щи вәӆмӑт пє­ӆа тӑм­хӑтӆ вәӆты хӑн­нєхәйт вантӆӑт. 

Вәйтантупсыя арсыр мир ӑкумсӑт, щӑта вәсӑт учёной щира вәӆты ёх, пурмӑс ӑкӑтты па шавиты хотӑтн рәпитты мирев, вәӆмӑт вєрты па щи вәӆмӑт тўӊматты хӑнтэт па арсыр мир, мӑта хуятӑт увӑс мирев йис вәӆупсы уша вєрты каш тӑйӆӑт.
Проект нєпек Марина Викторовна Кабакова хӑншӑс па вєрӑс. Ӆўв мєт оӆӑӊ ясӑӊ вўс па мир ещаӆт путӑртӑс, муй вўрн ӆўв щимӑщ нумӑсн юхӑт­са, муй вўрн Касум вошн «Касум ёх» хуща щимӑщ вәӆум вантты хот йит вєрӑс.
Тӑм проект мухты кӑӆ, муй вўрн йис нумсӑт, йи­сӑн тӑйты пищӑт тӑм вәӆ­ты хӑтӆ вәнта юхӑтсӑт, муй щи йис вєрӑт оӆӑӊӑн тӑмхӑтӆ вәӆты мирев нә­мӑсӆ, муйкєма ӆыв щи вє­рӑт шавиман тӑйты каш тӑйӆӑт. 
Ӆўв ясӊӑӆн, тӑмӑщ ну­мӑсн ӆўв юхӑтса, хән йис вєрӑт оӆӑӊӑн нәмӑсты питӑс, муй вўрн хӑнты ми­рев нумсӑт йис митрайт мухты ӆэщӑтты. Вәӆмӑт вєрты хот – щит йиӆпа єнумты айӆат мирев пу­тӑра хущты тӑхи, щи мирев йис ёхӆаӆ вәӆупсы пєӆа кєрӑтты. Щӑта путрӑт хӑн­нєхәйт ӆыпи нумсӑт оӆӑ­ӊӑн мӑнсӑт, муй вўрн щи нумсӑт муй па сӑм кă­ши вєрӑт вәӆмӑт мухты ши­ваӆӑты па хӑннєхәя нётты. Вәӆмӑт вєрты хота юхӑт­ты мирев шай яньщман вәӆмӑт путӑртӆӑт, каш ки тӑйӆӑт, щӑта рўтьщӑты пищ па вәӆ, щӑта хӑшапӑӊ усум лотӑт ӆэщӑтман вәӆӆӑт. 

Ӑкмум мирев хӑнтэт вә­ӆум вєрты митрайт оӆӑ­ӊӑн путӑртсӑт, муйсӑр хурасуп вәӆмӑт вәӆӆӑт, мӑта утӑт йинумӆӑт, мӑта утӑт ӑнтә па муй пӑта. Хӑнты мирев йис вәӆупсыйн вәна вум ёхӆўвн мир вәӆмӑт вант­ман тӑйсайт, щимӑщ пищӑт вәсӑт, вәӆмӑт мухты уша вєрӑнтса, хӑннєхә муйсӑр еӆӆы вәӆты пӑнт тӑйӆ, еӆ­ӆы вәӆты сурт тӑйӆ, щитӑт оӆӑӊӑн путӑр щи мӑнӑс.

Хӑнты щирн хӑннєхә вәӆмӑта питӆ, хән исӑӆ ӆы­паща ӊхӑӆ па мўвӑт хўват шәшийӆ, иӆ мўва ӊхӑӆ, нўм мўва ӊхӑӆ, хӑннєхә нух сайкумтаӆн щи исэн вантум вєрӑт щи нәмӆӑӆэ. Тәх щос хӑннєхә м вәӆмӑт вантӑӆ, щирн еӆӆы мӑнты ёшӆ пайӆы, тәх щос па атум вәӆума питыйӆ, щирн ӆўвеӆа нётты мосӆ, атум вәӆмӑӆ ӑн йинумты пӑта.
Вәӆум вєрты хот нумӑсн мирев юхӑтса, щит и щи­ра, хән Т.А. Молда­но­ва «Архетипы в мире сно­­видений хантов» мо­ног­рафия хӑншӑс, кимӑт щира па мирев иса пўш тӑмхӑтӆ вәнта вәӆмӑт кўтӆаӆн пу­тӑртман вәӆӆӑт. Татьяна Александровна хўв мӑр ар мир эвӑӆт вәӆмӑт хӑншман вәс, па йис мӑӊ моньщӑт-путрӑт вәӆмӑт пиӆа иха тўвман щитӑт киникая щи ӆэщӑтсӑӆэ.

Ӑкмум ёх хўв мӑр ара мӑнты каш ӑн тӑйсӑт, хўв мӑр вәӆумӆаӆ оӆӑӊӑн кўтӆаӆн путӑртсӑт па щи вәӆмӑт мухты єнмум йис мўвиет-йиӊкиет путрӑт вўша юхӑтсӑт па муй вўрн щи йис вєрӑт ӆыв нум­сэӆн хӑщман вәӆӆӑт. Ӑк­мум мирева Татьяна Алек­сандровна пиӆа вәй­тантыйӆты мєт әмӑщ вәс, вантум вәӆумӆаӆ ӆўвеӆа путӑртты па уша вєрты, муй пӑта щимӑщ вәӆмӑт вантсӑт, м пӑта муй па атум пӑта. Атум вәӆум ки тӑйсӑт, хуты вєрты, муй вўрн щи суртӑта ӑн хойты, муй вўрн еӆӆы вўншты. Па и вєр иньщӑсса, муй вўрн тӑм йисн наука щи­ра вәӆты ёх вәӆмӑт пє­ӆа вантӆӑт. Йистєӆн вәӆ­мӑт ӆэвӑса хуятӑта ӑн пу­тӑртыйӆсайт, ӆавӑрт вә­ӆум хӑннєхә ки вантӑс, щи вәӆум тәп вәна вум хӑннєхәя путӑртыйӆса. 
«По сакральным тро­пам души» нємуп вєр – щит «Касум ёх» вєрты вєрӑт ай пўлые, щӑта рәпитты ёх каркама вәӆӆӑт, арсыр вєрӑт вєрӆӑт, йис хӑнты вєрӑт ӆыӆӑӊа хӑщуптӑты нумӑсн вәӆӆӑт, па щи вєрӑт ин щи ванӆтӑсӑт. Ӆыв сыр-сыр ванӆтупсэт, сыр-сыр вәйтантупсэт ăктыйӆман рәпитӆӑт.
Тӑмӑщ вәӆмӑӊ вєрӑт ӆыв ищи вана тӑйман вәӆ­ӆӑт, вәӆмӑт мухты хуты хӑннєхә ӆыпи нумсӑӆ ма кӑӆ, вәӆмӑт мухты вәӆупсы ӆавӑрт сурт ӆэщӑтты пищ вәӆ. Муй ясӑӊ мухты ӑн шиваӆӑӆн, щит вәӆум мухты уша йиӆ. 
Ӑкмум ёх путӑрн, тӑм­хӑтӆ айӆат ёх ищи йис вєрӑт пєӆа кєрӆӑты питсӑт, йис ёх путрӑт хәӆӑнтӆӑт, йис ёх вєрум вєрӑт вєрты каш тӑйӆӑт. Щит пӑта пурмӑс ӑкӑтты па шавиты хотӑтн айӆат ёх пєӆа вант­ман вєра ма рәпитты мосӆ, ӆыв нумӑсӆаӆ тўӊ ӛш пєлка кєрӑтты пӑта.

Путӑр хӑншӑс: 
Пётр Молданов