Шуши мирев культура - Культура обско-угорских народов

Тӑта вәнтӑт әӊхӑн авӆӑт,
Ма еӆпємн тови вәнт,
Вантӆум щивеӆт, хӑт вәнӑт,
Еша хӑщ ӆыв пӑӆӊа хойӆӑт.
Єпӆӑӊ єпӑӆ кўш яньщӆум,
Ӆоӆь нохӑр х вәӆьняя вән моӆщӑӊӑн,
Сўмӑт х пєӆы щикєм вантӆум,
Эвийн ӆоӆь, лыпӑт йи русы.
Тӑмӑщ вәнт нӑӊ ӑнт па вәйтӆӑн,
Щикєм вантӆум, кўш єнумсум вәнтӑн,
Каркам хӑнты ӛш шуши вантӑӆӑн,
Щит мӑӆы, ёхиет, мўӊ хотӆўв ӆоӆьӆӑт.

Микуль Шульгин

Ма кӑт оӆ Поӆнавӑт ӑшколайн вәнӆтыйӆӆум, тәп нәмӑсӆум, мӑтты ки, ма 1-мит класс вўш эвӑӆт тӑта вәнӆтыйӆты питсум. Кӑт оӆ мӑр ма пиӆєма вәнӆтыйӆты эвет-пухӑт, вәнӆтӑты ёх ма пӑтєма рәт ёх иты йисӑт. Мӑнум тыӆӑщн вәнӆтӑты ёх хӑтӆ вәс, щи пурайн мўӊ ӑшколаевн «Учителями славится Россия» вєр ӆэщӑтсы. Ин ма Иван Федотович Пермяков нєм­пи ӑшколаев па вәнӆтӑты ёхӆўв оӆӑӊӑн хӑншты вўтщийӆӆум.

Мўӊ ӑшколаевн 27 вәнӆтӑты хуят рә­питӆ. 2008-мит оӆ вўш эвӑӆт Алексей Григорьевич Лузянин кәщая вәӆ, щи тумпи физика урок тәӆ. Юхи хӑщум оӆӑтн щимӑщ кӑсупсэтн нух питсўв:

Васы мӑнты тыӆӑщн Ёмвошн «Хӑтӆ» нємпи хӑнты-вухаӆь мирӊӑн театр ёх «Чехов. Трагикомические истории» нємуп етнхот аӆьсӑт. Щит А.П. Чехов хӑншум хәӆум путӑрӆаӆ «Мойпӑр» (1888-мит оӆн хӑншум ут), «Предложение» (1888-мит оӆн хӑншум ут) па «Юбилей» (1885-мит оӆн хӑншум ут) хўват етнхот вәс.

Тӑм етнхот вєрты режиссёр хә Лео­нид Архипов ястӑс: 

Югра-классик хуща васы мӑнты тыӆӑщн 15-16-мит хӑтӆӊӑнӑн «Аӆ юрєме» нємпи етн хот ванӆтӑсы. Щит мўӊ мўвев ӆавӑрт сўрт оӆӑӊӑн, Вуӆаӊ ӆаӆь оӆӑӊӑн ванӆтупсы. Щи спектакль Мария Кузьминична Волдина хӑншум киника щирн вєрса, щи киника нємӆ «Ӆыӆ рўв пӑта», щӑта ӆаӆь пурайн вәӆум ёх оӆӑӊӑн хӑншман вәӆ.

(еӆӆы путӑр)

Анна Зверева (Гриш­кина) ӆапӑт тәрум, хәт тәрум ортум мўв Тўкъя­кӑӊ кәртӑн тәнӆуп тыӆӑщ 5-митн 1970-мит оӆн сєма питӑс. Аӆпа, щирн тарум хӑннєхәя йис.
Ӆўв ащеӆ-ӑӊкеӆ Ил­ларион Николаевич па Дарья Деомидовна (эви опращнємӆ Себурова) Гришкинӊӑн нивӆ няврєм тӑйсӑӊӑн. Анна айтєӆн аӊ­каӊкеӆ, ӑӊкеӆ эвӑӆт ими рәпата тәты вәнӆӑс: мис пәсты, ош, амп пўн вєрты, вой сух тӑнӑӆты, хурамӑӊ рнасӑт, щӑшкан сӑхӑт ёнтты па па вєрӑта. 

Ай тӑхет потты тыӆӑщ 27-мит хӑтӆӑн йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» тӑхийн «Ли­тературная гостиная «Сказки земли Югорской» вєр ӆэщӑтсы. Щи пурайн щӑта Галина Ивановна Слинкина оӆӑӊӑн путӑртсы. Г.И. Слинкина путрӑт хӑншты па айкеӆӑт ӑкӑтты хуята вәс. Ӆўв ар оӆ округ ратива хущи рәпитӑс, «Архив рассказывает», «Солдатское письмо», «И вспомнила душа моя», «Сказки земли Югорской» передачайт вєрман вәс. 

Сўмӑтвош районӑн васы мӑнты тылӑщ 3-мит хӑтӆ вўш эвӑӆт 6-мит хӑтӆ вәнта вәйтантупсы вәс. Тыв ӑкумсӑт Ёмвош округ хуща вәӆты ёх, щи ёх няврємӑт пиӆа рәпитӆӑт, няврємӑт нєпека вәнӆтӑӆӑт. Ӑктупсы нємӆ «Сащмӑӆтӑты ӛш хўват» вәс.

Мєт оӆӑӊ пўш тӑм вәйтантупсы то­вийн оӆӊитса, карты щўӊкӑт мухты путӑртман. Щӑӆта тыв араӆ пєлӑк ёх па мўв сўӊӑт эвӑӆт пиӆтӑщсӑт, ӆыв няврємӑт вәнӆтӑты тӑхетн рәпитты мир, иса округев ӆуват эвӑӆт, муниципальной мўвӑт эвӑӆт вәӆӆӑт. 

Кашӑӊ хӑннєхә пӑта муӆты вєрты щир ӆутӑӊ па мосты вєра вәӆ. Ӆўв вєрты пурмӑсӆаӆн тӑйты нумӑсӆаӆ-сащӆаӆ ванӆтӑӆ. Вәнӆата вум па кӑшаӊа вәӆ­ты хӑннєхуятӑт пӑта щит мєт мосты вєра вәӆ. Ӆыв вєртутӑӊ вєр унтасн мир пи­ӆа вәйтантыйӆӆӑт, путӑртӆӑт, ӆыв тӑйты щирӆаӆ ванӆтӑӆӑт.

Тӑм сўс ай тӑхет пот­ты тыӆӑщ оӆӑӊмит хӑтӆӑн Нуви сӑӊхум вош «Югра ӆыӆӊуптӑты» тӑхи кәща нє Ирина Фирсова Сўмӑтвош района Игрим воша ӊхӑс. Щӑта ӆўв «Всероссийское общество инвалидов» тӑхия ӆуӊты вәнӆат па кӑшаӊа вәӆты ёх пиӆа вәйтантыӆӑс па ӆывеӆ вєртутӑӊ вєра вәнӆтӑс. 

Сәрханӆ мўвн васы мӑнты тыӆӑщн 9-мит хӑтӆ эвӑӆт 14-мит хӑтӆ вәнта увӑс мирев тӑӆ тәрум кӑсупсэт вәсӑт. Увӑс мирев кӑсупсэт – щит мўӊ Ёмвош округ  Югра мўвев әмӑщ вєрӑт. Щи кӑсупсэт увӑс мирев йис вәӆупсы эвӑӆт тывум вєрӑт: вой-хўӆ веӆпӑсӆӑты пищӑт эвӑӆт, вўӆы тӑйты пищӑт эвӑӆт.

Васы мăнты тыӆăщ 10-11-мит хăтӆӊăнăн Ёмвошн хурамăӊ ӆәмăтсух ӆэщăтты па ёнтты, щи ӆәмăтты сухн ӊхты па иса хурамăӊа вәӆты вєр мосман тăйты ёх вән мирхота ăкăтсыйт. Тăм әмăщ мирхот па тынєсты ванӆтупсы «Югорская коллекция» па «Мўв-авӑт па Хӑннєхә» йис пурмӑсӑт ӑкӑтты па шавиты тăхеӊăн унтасн мăнăс.