Вес әхты кәртӑӊ хӑнты хә йис ӑнтуп кеӆ
Ма йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи рәпитмєм пурайн хӑнты ай кәртӑта нємасыя кашӑӊ тӑӆ командировкая ӊхсум. Хӑнты ёхӆӑв рәт ӆєрӑт уша вєрты па нєпека хӑншты мосӑс. Хӑнты йис пурмӑсӑт кӑншты па музея шавиты щира ӆәтты пӑта, ӆәӆн муӆты пурайн йиӆпа єнумты ай ёх ванӆтупсэтн щи пурмӑсӑт ат вантсэӆ.
Щиты 2007-мит оӆн ма Сўмӑтвош район Пәкӑр кәрта ӊхсум. Кәртӑӊ ёхӆам хущи йис вєрӑт щира путрємӑты ӆуӊтыйӆсум. Юрий Алексеевич Туев аӊщащеӆ ики йис ӑнтуп кеӆ шавиман тӑйсӑӆӆэ па мӑнєма ванӆтӑсӆэ па музея мӑсӆэ.
Ӆўв аӊщащеӆ Леонтий Ефимович Туев 1899-мит оӆн сєма питăс. Вуӆаӊ ӆаӆьн вәӆум пурайн Лениградской ӆаӆь хӑрн ӆаӆясӑс. Щӑта мәшмӑӆса па госпитальн лыпӑт хойты тыӆӑщ 5-мит хӑтӑӆн ӑнтәма йис. Пискарёвской шәкӑӊ тӑхия шависа.
Леонтий Ефимович оӆӑӊӑн ма ёх эӆты тӑмӑщ путӑр хәӆсум па щи пурайн нєпека хӑншсєм.
Советской лащ омсум пурайн Сўмӑтвош района ар ссыльной па репрессированной ёх тәса. Щи пурайн баржайн тўвум ёх Ай Ас рўвая Устрём кәрт нўмпийн нык хӑйсайт. Сўса вум пура ищки, па ёх мўв лотӑт хирты питсӑт, ӆәӆн рт па вотас эӆты хӑнємӑты. Хăӆэвӑт хӑтӆ рўва кимӆа ай хопӑӊ ики нык хойс. Ӆўв хўӆы хир па мис єсум йиӊк нык рўва кимӆа омсӑӆсӑӆэ па щитӑӆн мӑнӑс. Щиты ин ай хопӑӊ ики кашӑӊ хӑтӆ ӆєтутӆаӆ тәтьӆийс. Щит Леонтий Ефимович вәӆмаӆ. Щи пурайн шәк тўвум ёх няврємӑт ин тӑм хӑтӆ вәнты нәмӆэӆ щи вєр па вән пәмащипа ясӑӊ ястӑӆӑт. Леонтий Ефимович ӑнтәм ки вәс щи пурайн, аӆпа, ӆєӆӆы шэӊк ӆавӑрт вәс. Хуӆща шӑӊкап ӆєтут ӆәӆн вўсӑт?

Щи пураятн Леонтий Ефимович ӆўӊ кәртэӆн щемьяйӆ пиӆа вәсӑт. Щи Туевской нємуп пусӆ Ай Ас эӆты увӑӆ. Аӆпа, ӆўв щӑта веӆпӑсӆумаӆ хўватн щир Туевской пусӆа щи айӆса. Щӑта ӆыв ӆўӊӑн мисӆаӆа па ӆовӆаӆа турн вєрсӑт. Хўӆ веӆпӑсӆуман ӆўӊ мӑр вәсӑт.
Ай Ас хўват тўтӑӊ хопӑт ӊхсӑт па бакенӑт атӆӑн тўт вўщитты щира Леонтий Ефимович бакенщика рәпитӑс.
Архив нєпекӑт хўват уша вєрсєм, ӆўв м веӆпӑс хәя вәӆмаӆ: «IV квартал 1931-мит оӆн лєпӑк, нюхӑс, вухсар – 250 шойт арат па лўк, пойтэк, пӑстэк, кўтари – 25 пиӆаӊа мущатыйс».
Леонтий Ефимович Вуӆаӊ ӆаӆя мӑнмаӆ пурайн юӆн имеӆ – Анастасия Матвеевна па хәӆум пухӑӆ – Данил, Алексей, Никифор – хӑщсӑт. Пухӆаӆ 8-13 оӆа тәп вмеӆ. Щит архив нєпекӑт хўват уша вєрсєм.

Ин тӑм хурн вантты ӑнтуп кеӆэв йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи муӆты арат пўш арсыр ванӆтупсэтн ванӆтӑса. Йис пура вўш эӆты веӆпӑсӆӑты ёх ӑнтуп кеӆӆаӆ арсыр хурамӑтн хурамтӆӑӆӆаӆ. Ӑнтуп кеӆ хўваттаӆн карты похлӑтӑн, па карты хурамӑтн ёнтум. Сотпӑӆ тӑӆаӊ х эӆты эвтум. Сотпӑӊ кешеӆ ай карты кеӆн ӑнтуп кеӆа тӑхӑрман. Ӑнтуп кеӆ шӑнш пєлӑкн йив пухие ӑньщар па тӑйӆ, веӆпӑс хәйӆ ӆавӑӆты щира. Кеши енӆӑӆ инкрустация-насечки хурамн вєрум. Ма тӑмӑщ хурамн вєрум кеши нємӑӆт хуят хущи ӑн вантыйӆсум. Щирн щимӑщ хӑнты хуят ӑнтуп кеӆ щи ин йис пурмӑсӑт шавиты «Торум Маа» музей хущи вәӆ.
Путӑр хӑншӑс:
Наталья Морозова



